चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

288 చక్రదత్త—౨౬. శూలాధికారము.

జీర్ణకోశము బుజము మున్నగువానియందుగల రోగములు గుల్మములను శూలములను నశించును. కషాయముతో చూర్ణమును సేవించునప్పుడు కషాయము ముఖ్యము. కావున చూర్ణపేషగలచో నాల్గుద్రవద్రవ్యములు నిందు ప్రవర్తించును.

- రుచకాదులు. -

శ్లో. చూర్ణం సమం రుచకహింగు ఘటాకషాధనాం, శుంఠ్యం
బునా కఫసమీరణ సంభవాసు, హృత్పార్శ్వపృష్ఠ జఠరార్తి విషూ
చికాసు, పేయం తథా యవరసేన తు విడ్విబంధే. 49. సమం శుంఠ్యం
బు నేత్యేవం యోజనా క్రియతే బుధైః, తేనాల్పమాన మేవాత్ర
హింగు సంపరిదీయతే. 50.

సౌవర్చలవణము సైంధవలవణము వీటిని సమానభాగములను చూర్ణము చేసి శొంఠినీళ్లతో కఫవాతపుబాధలయందు త్రాగవలయును. ఇయ్యది హృదయము పార్శ్వము పృష్ఠము కుక్షి వీటిశూలలను విషూచికలను పోఁగొట్టును. మలబద్ధమునందును పని చేయును. అప్పుడు యవలరసముతో దీనిని తీసికొనవలెను.

- హింగ్వాదిచూర్ణము. -

శ్లో. హింగు సౌవర్చలంపథ్యాబిడ సైంధవ తుంబురు, పౌష్కరం
చ పిబేచ్చూర్ణం దశమూలాయవాంభసా. 51. పార్శ్వహృత్కటిపృష్ఠాం
స శూలే తంత్రాపతానకే, శోధే శ్లేష్మామసేకేచ కర్ణరోగేచ శస్యతే. 52.
ఏరండబిల్వ బృహతీ ద్వయమాతులుంగ, పాషాణభి త్త్రికటు
మూల కృతః కషాయః, సక్షారహింగులవణోరుజు తైలమిశ్రః, శ్రో
ణ్యాంనమేడ్ర హృదయస్తనరుత్సు పేయః. 53,

ఇంగువ సౌవర్చలవణము కరక్కాయలు అంటుప్పు సైంధవలవణము ధనియములు పుష్కరమూలము వీటిచూర్ణమును దశమూలకషాయముతో త్రాగిన పార్శ్వపుశూలలు హృచ్ఛూలములు కటిశూలములు పృష్ఠశూలములు అంసశూలములు అపతంత్రము అపతానకము వాపు కఫప్రసేకము కర్ణరోగము వీటియందు శ్రేష్ఠమగు గుణమునిచ్చును. ఆముదపుగింజలు మారేడు వాకుడు పెద్దములక చిన్నములక మాచిపత్రి నాభిశొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు మునగ వీటికషాయములో యవక్షారము సైంధవలవణము ఏరండతైలముకలిపిత్రాగిన కటిప్రదేశము మెడ లింగము హృదయము స్తనములు వీటియందైన శూలమునందు త్రాగుట యోగ్యము.