भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 327, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 327

308
चक्रदत्त — १९. गुल्माधिकारमु.

मातुलंगरसमु इंगुव दानिम्मु चेटुप्पु सैंधवलवणमु वीटिनि सुरामंडमुतो त्रागिन वातगुल्ममुलबाध युपशमिल्लुनु. शोंठि, अरपलमु गोधुमचूर्णमु अरपलमु तिलुलपलमु बेल्लमुपलमु वीटिनिचूर्णमु चेसि वेच्चनिपाल्तो त्रागिन वातगुल्ममुलु उदावर्तमुलु योनिशूलुलु नशिंचुनु. वारुणीमंडमुतो कलिपिगानि पालो आमुदमुनु वैचिकोनि गानि त्रागिन वातगुल्ममुलु नशिंचुनु. शुद्धिचेसिन युल्लिगड्डनु 4 पलमुलनु एनिमिदिवट्ल पालो कलिपि पक्वमुचेसि पालनु मिगिल्चिकोनि त्रागवलयुनु. इदि वातगुल्ममुलु उदावर्तमु गृध्रसि विषमज्वरमु हृद्रोगमु विद्रधि शोफ वीटिनि पोगोट्टुनु. ईपाललो सज्जीक्षारमु क्षोप्पु यवक्षारमुलनु गानि मोगलिरसमुनु गानि वेच्चचेसि आमुदमुतो त्रागिन वातगुल्ममुलु नशिंचुनु.


❧ वातगुल्ममुल कषायमुलु. ❧

श्लो. वातगुल्मे कफे वृद्धे वह्नौ चूर्णादि रिष्यते,
13. पैत्ते तु रेचनं स्निग्धं रक्ते रक्तस्य मोक्षणं,
स्निग्धोष्णेनोदिते गुल्मे पैत्तिके स्रंसनं हितं. 14.
रूक्षोष्णेन तु संभूते सर्पिः प्रशमनं परं,
काकोल्यादिमहातिक्त वासाद्यैः पित्तगुल्मिनं. 15.
स्नेहनं स्रंसये त्पश्चा द्योजये द्वस्तिकर्मणा,
स्निग्धोष्णजे पित्तगुल्मे कंपिल्लं मधुना लिहेत्. 16.
रेचनार्थी रसंवा पि द्राक्षायाः सगुडं पिबेत्,
दाहशूलानि लक्ष्मीभ स्वप्ननाशारुचि ज्वरैः. 17.
विदह्यमानं जानीया द्गुल्मंत मुपनाहयेत्,
पक्वेतु. व्रणव त्कार्यं व्यधशोधनरोपणम्. 18.
स्वय मूर्ध्व मधोवापि सचे द्दोषः प्रपद्यते,
द्वादशाह मुपेक्षेत रक्ष न्न्या नुपद्रवान्. 19.
परंतु शोधनं सर्पिः शुद्धं समधुतिक्तकम्,
रोहिणीकटुकानिंबं मधुक त्रिफलात्वचः. 20.
कर्षांशा स्त्रीयमाणा च पटोलत्रिवृताdomainपले,
द्विपलं च मसूराणां साध्या मष्टगुणेऽम्भसि. 21.
शृता च्छेषं शृतसमं सर्पिष श्च चतुःपलम्,
पिबे त्सम्मूर्च्छितं तेन गुल्मः शाम्यति पैतिकः 22.
ज्वरं तृष्णां च शूलं च भ्रमं मूर्च्छा रति स्तथा,
दीप्ताग्नयो महाकायाः स्नेहसात्म्याश्च