चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

310 చక్రదత్త — ౨౯. గుల్మాధికారము.

బిడేన లవణీకృతం. 30. పిబే త్వందీపనం వాతమూత్రవర్చోనులోమ నం, వ్యామిశ్రదోషే వ్యామిశ్రః సర్వ ఏవ క్రియాక్రమః. 31.

లంఘనమునం దుల్లేఖనములను స్వేదములను చేయింపవలయును. కఫగుల్మరోగు లకు యవక్షారకటుకరోహిణులతో నేతిని సిద్ధముచేసి త్రాగింపవలయును. మందాగ్ని కలనాఁడు అల్ప బాధకలిగిన తిమ్మిరిగలగుల్మరోగి కఫగుల్మరోగులకుచేసి మాత్రలనుపొడి చేసి యుపయోగింపవలయును. క్షారములు అరిష్టగణౌషధములును దాహశోఫలయందు వినియోగింపవలయును. పంచమూలపుకషాయమును ప్రాతపడ్డమద్యమునుగాని ప్రాతగిలిన ద్రాక్షసారాయమునుగాని యుపయోగింపవలయును. నువ్వులు ఆముదపుగింజలు ఆనాసి విత్తులు వీటి నినుపపాత్రములో వేయించి గుల్మముపై స్వేదక్రియను చేయింపవల యును. బోడసరపువిత్తుల చూర్ణము మజ్జిగ అంటుప్పు వీటిని కలిపి త్రాగిన అగ్నిదీపక మగును. వాతమును మూత్రమును విష్ఠను అనులోమితమును చేయును. మిశ్రదోష ముల గుల్మమునకు మిశ్రమనుగు చికిత్సనే చేయవలయును.

—❧ సన్నిపాతగుల్మమునకు చికిత్స. ❧—

శ్లో. సన్నిపాతోద్భవే గుల్మే త్రిదోషఘ్నో విధి ర్హితః, వచాబి డాభయాశుంఠీ హింగుకుష్ఠాగ్ని దీప్యకాః. 32. ద్విత్రి షట్చతురేకాష్ట సప్తపంచాంశికాః క్రమాత్, చూర్ణం మద్యాదిభిః పీతం గుల్మానా హోదరాపహం. 33. శూలార్శః శ్వాసకాసఘ్నం గ్రహణీదీపనం పరం, యవానీహింగుసింధూత్థ క్షారసౌవర్చలాభయాః. 34. సురా మండేన పాతవ్యా గుల్మశూలనివారణాః.

సన్నిపాతగుల్మమునకు త్రిదోషనాశకమగు విధి నాచరింపవలయును. వస 2 భా గములు, అంటుప్పు 3 భాగములు, కరక్కాయలు 6 భాగములు, శొంఠి నాలుగు భాగములు ఇంగువ ఒకభాగము కోష్ఠు 8 భాగములు చిత్రమూలము 7 భాగములు వాము 5 భాగములు ఇవిక్రమముగా చూర్ణముచేసి మద్యముతో త్రాగిన గుల్మా దులునశించు. వామము ఇంగువ సైంధవలవణము యవక్షారము సౌవర్చలవణము కర క్కాయలు వీటిని మద్యమండముతో త్రాగిన గుల్మములు శూలలు నశించును.

—❧ హింగ్వాదిచూర్ణము. ❧—

శ్లో. హింగు త్రికటుకం పాఠాం హపుషా మభయాం శఠీం. 35. అజమోదాజగంధే చ తింతిడీకామ్లవేతసౌ, దాడిమం పౌష్కరం