चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము। ३११

---

धान्यमजाजीं चित्रकं वचाम् ॥ ३६ ॥ द्वौ क्षारौ लवणॆ द्वॆ च चव्यं चैकत्र चूर्णयॆत् । चूर्णमॆतत्प्रयोक्तव्यमन्नपानॆष्वनत्ययम् ॥ ३७ ॥ प्राग्भुक्तमथवा पॆयं मद्यॆनोष्णोदकॆन वा । पार्श्वहृद्वस्तिशूलॆषु गुल्मॆ वातकफात्मकॆ ॥ ३८ ॥ आनाहॆ मूत्रकृच्छ्रॆ च गुदॆ योनिरुजासु च । ग्रहण्यर्शोविकारॆषु प्लीह्नि पाण्ड्वामयॆऽरुचौ ॥ ३९ ॥ उरोविबन्धॆ हिक्कायां श्वासॆ कासॆ गलग्रहॆ । भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णमॆतद्रसॆन वा ॥ ४० ॥ बहुशो गुलिकाः कार्याः कार्षिकाः स्युस्ततोऽधिकम् ।

తాత్పర్యము: ఇంగువ శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు అగరుశొంఠి బోడతరము కరక్కాయలు కచ్చూరము అజామోదము కురంజివాము చింతపండు ఆమ్లవేతసము దానిమ్మ పుష్కరమూలము ధనియములు జీలకర్ర చిత్రమూలము వస యవక్షారముముగ్గురువానిని త్రిలవణములు చవ్యము వీటినికలిపి పొడిచేసి అన్నపానాదులలో సేవించిన హితకరము. ప్రాతఃకాలపుభోజనమునకు ముందు మద్యముతోడు వేడినీళ్లతో దీత్రాగవలయును. పార్శ్వశూలము హృచ్ఛూలము వస్తిశూలము వాతకఫగుల్మములు అనాహము మూత్రకృచ్ఛ్రము గుదయోనిబాధలు మూలరోగములు ప్లీహరోగము పాండురోగము అరుచి చొప్పుపట్టుట వెక్కిళ్లు శ్వాసము దగ్గు గళగ్రహము వీటియందు హితకరమగును. లేనిచో ఈ చూర్ణమును మాదీపత్రిరసముతో భావన చేసి ఒక్కొక్కతులపుమాత్రనుచేసి ధరించిన మేలగును.

---

❖ हिङ्ग्वादिप्रतिवापम् ❖

श्लो. पूतीकपत्रगजचिर्भटीचव्यवह्निव्योषं च संस्तरचितं लवणोपधानं, दग्ध्वा विचूर्ण्य दधिमण्डयुतं प्रयोक्तव्यं गुल्मोदरश्वयथुपाण्डुगदोद्भवेषु ॥ ४१ ॥ हिङ्गुपुष्करमूलानि तुम्बुरूणि हरीतकीम् । श्यामां बिडं सैन्धवं च यవక్షారं महौषधम् ॥ ४२ ॥ यवक्वाथोदकेनैतद् घृतभृष्टं तु पाययेत् ॥ ४३ ॥ तेनास्य भिद्यते गुल्मः सशूलः सपरिग्रहः ।