चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

314 చక్రదత్త—౨౯. గుల్మాధికారము.

పాలతోను వాతగుల్మములకు మద్యముమున్నగుపులుపుపదార్థములతోను సేవింపవలయును. త్రిఫలములరసమును గోమూత్రముతో సేవించినచో సన్నిపాతగుల్మములు నశించును. స్త్రీలు రక్తగుల్మములయందు జెముడుపాలతో దీనిని సేవింపవలయును.

-- హపుషాద్యఘృతము. --

శ్లో. హపుషా వ్యోష పృథ్వీకా చవ్యచిత్రక సైంధవైః,
సాజాజీ పిప్పలీమూలీ దీప్యకై ర్విపచే ద్ఘృతమ్. 60.
సకోలమూలకరసం సక్షీరం దధిదాడిమం,
తత్పరం వాతగుల్మఘ్నం శూలానాహవిబంధనుత్. 61.
యోన్యర్శోగ్రహణీదోష శ్వాసకాసారుచిజ్వరామ్,
పార్శ్వహృద్వస్తిశూలం చ ఘృత మేత ద్వ్యపోహతి. 62.

బోడతరము త్రిఫలములు చవ్యము చిత్రమూలము సైంధవలవణము జీలకఱ్ఱ మోడి అజమోదము వీటితో నేతినిపక్వముచేసి రేగుముల్లంగులరసమును పాలు పెరుగు మందము దానిమ్మ వీటిని కలిపి పక్వముచేసి ఘృతమునుచేసి సేవించిన వాతగుల్మములు శూలలు ఆనాహములు విబంధములు యోనిరోగములు మూలరోగములు శ్వాస దగ్గు అరుచి జ్వరము పార్శ్వశూలము హృచ్ఛూలము వస్తిశూలము వీటిని పోగొట్టును.

-- పంచపలకఘృతము. --

శ్లో. పిప్పల్యాః పిచురర్థాంశో దాడిమా ద్ద్విపలం పలమ్,
ధాన్యాత్ పంచఘృతా చ్ఛుంఠ్యాః కర్షః క్షీరం చతుర్గుణమ్. 63.
సిద్ధమేతైః ఘృతం సద్యో వాతగుల్మం చికిత్సతి,
యోనిశూలం శిరఃశూల మర్శాంసి విషమజ్వరాన్. 64.

పిప్పళ్లు అర్థతులము దానిమ్మ 2 పలములు ధనియములు ఒక పలము నెయ్యి 5 పలములు శొంఠి కొలంపలము వీటికి నాలుగురెట్లు పాలు కలిపి నేతిని సిద్ధము చేసి సేవించిన వాతగుల్మములు యోనిశూలలు శిరశ్శూలలు మూలరోగములు విషమజ్వరములు నశించును.

-- త్ర్యుషణదిఘృతము. --

శ్లో. త్ర్యుషణత్రిఫలా ధాన్య విడంగం చవ్యచిత్రకైః,
కల్కైః కృతైః ఘృతం సిద్ధం సక్షీరం వాతగుల్మనుత్. 65.

త్రికటుకములు త్రిఫలములు వాయువిడంగములు చవ్యము చిత్రమూలము వీటిని కల్కముచేసి పాలుపోసి దీనియందు నేతిని సిద్ధముచేసి సేవించిన వాతగుల్మములు నశించును.