चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 34, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्र तात्पर्यसहितमु. 13
पलपरिमाणविषयमुन चरकादुल मतभेदमुलु.
श्लो. द्वात्रिंशन्माषकैराषश्चरकस्यतु तैः पलम्। 64।
अष्टचत्वारिंशता स्या त्सुश्रुतस्य तु माषकैः, द्वादशभि र्धान्यामाषै श्चतुष्षष्ट्यातु तैः पलम्। 65।
एतच्च तुलितं पंचरक्तिमाषात्मकं पलम्, चरकार्थपलोन्मानं चरके दशरक्तिकैः। 66।
माषैः पलं चतुष्षष्ट्या यद्भवेत् तत्प्रेरितं, तस्मा त्पलं चतुष्षष्ट्या माषकै रथरक्तिकैः। 67।
चरकानुमतं वैद्यै श्चिकित्सा सूपयुज्यते।
चरकमहामुनि मतेऽनुसारमुगा मुप्पदि रॆंडु माषमुल [मिनपगिंजल] यॆत्तु ऒक माषमगुनु. 48 माषमुलयॆत्तु पल मगुनु. इतनिमतमुन नॊकपलमुनकु पदि रक्तिकलनियंदुरु. सुश्रुतुनि मतानुसारमु 12 माषमुलयॆत्तु माषमुनु 64 माषमुलयॆत्तु पलमगुनु. ईमतमुन पलमनఁगा (अनगा 5 रतुल [रक्तिकुलु] यॆत्तु गलदि) पलमगुनु. इय्यदि अनఁगा सुश्रुतुनियॆ दरक्तिकुलु, चरकमुनि यर्थपलमुनकु समानमु. पदि रतुलु माषमनि यंदुरु. 64 माषमुल चेतनगुपलमे इच्चट ग्रहिंपఁबडुनु. वैद्युलु चरकुनि मतानुसारमुगने चिकित्सलयं... पलादिपरिमाणमुलनु उपयोगिंचुचुन्नारु.
{वातज्वरमुनकु चिकित्सलु; बिल्वादिपंचमूलकषायमु; नेलवेमुकषायमु; रास्नादिकषायमु; पिप्पलादिकषायमुलु; द्राक्षादिक्वाथमु.}
श्लो. बिल्वादिपंचमूलस्य क्वाथस्स्याद्वातके ज्वरे। 68।
पाचनः पिप्पलीमूलंगुडूची विश्वजोधवा, किराताब्द्दामृतोदीच्यबृहतीद्वय गोक्षुरैः। 69।
सस्थिराकलशीविश्वैः क्वाथो वातज्वरापहः, रास्ना वृक्षादनी दारु सरलं शैलवालुकम्। 70।
कषायश्शर्कराक्षौद्रयुक्तो वातज्वरापहः, प्रक्षेपः पादिकः क्वाथात्स्नेहे कल्कसमो मतः। 71।
परिभाषामिमामन्थे प्रक्षेपॊऽप्युचिरे यथा, कर्ष चूर्णस्य कल्कस्यगुटिकानांच सर्वशः। 72।
द्रव्यशुक्त्या सलेढव्यः पातव्यश्चतुर्द्रवैः, मात्राक्षौद्रघृतादीनां स्नेहे क्वाथेषु चूर्णवत्। 73।
बिल्वादिपंचमूलीच गुडूच्यामलके तथा, कुस्तुंबुरुसमोह्येष कषायो वातिके ज्व-