भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 33, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 33

12 चक्रदत्त—१. ज्वराधिकारमु.

औषधमु पूर्णमुगा जीर्णिम्पकमुन्दु तिनिनयन्नमुनु, त्रागिननीरुनु, आविधमुगाने अन्नमु सम्पूर्णमुगा जीर्णिम्पक मुन्दु तीसिकोनिन यौषधमुनु, रोगमुनु शान्ति नोन्दिम्पदु. पैगा निदि इंकनु इतररोगमुलनु पुट्टिंचुनु. अन्नावृतमैन यौषधमु, अनఁगा अन्नमु चक्कఁगा जीर्णमैनपिम्मट दानितो इमिडिकबोन्दिनदैनचो अट्टिऔषधमु त्वरगा पक्वमै जीर्णिंचुनु. बलमुनु नशिम्पनीयदु. नोटिनुण्डि माटिमाटिकि वेल्लिरादु. ईपैनि चेप्पियुन्न तेఱఁगुन यौषधमुनु साधारणमुगा वैद्युलु मुदुसलिवारिकि, पिल्ललकु, भयस्वभावमु गलवारिकि, सौन्दर्यवतुलगु नारीमणुलकुनु ईयवलयुनु.

{ औषधमुनु सेविंचुनप्पुडु गमनिम्पवलसिन मात्रापरिणाममु; क्वाथादि औषधमुल विषयमुलोगल परिमाणमु, कषायविषयमुन वैद्युल परिभाषा. }

श्लो. मात्राया नास्त्यवस्थानां दोषमग्निं बलं वयः ।
व्याधिं द्रव्यं च कोष्ठं च वीक्ष्य मात्रां प्रयोजयेत् ॥ ६१ ॥
उत्तमस्य पलं मात्रा त्रिभिश्शाक्षैश्च मध्यमे । जघन्यस्य
पलार्धेन स्नेहक्वाथौषधेषु च ॥ ६२ ॥ कर्षादातु पलं यावद्द-
द्यात् षोडशिकं जलं । ततस्तु कुडपं यावत् तोयमष्टगुणं
पिबेत् ॥ ६३ ॥ क्वाथ्यद्रव्यपले कुर्यात्प्रस्थार्थं पादशेषितम् ॥

रोगुलकु औषधमु निच्चुनप्पुडु साधारणमुगा मात्रल निंतंतलुगा नित्वु ईयवलयु ननु साधारणमुगा नियममु लेदु. कानि वैद्युडगुवाडु, रोगिकिंगल दोषमुनु बलमुनु वयस्सुनु व्याधिनि औषधमुनु जठरकोष्ठमुनु चक्कఁगा बरीक्षिंचि तदनुसारमुगा नौषधमात्रलclinical నుపయోగింపవలయును. तैलसुकल्कमु मुन्नगुवानि नुपयोगिंचुनप्पुडु उत्तममगुमात्र (अनఁगाजठराग्निकलवानिकिच्चेडि मात्र) पलप्रमाण मुण्डवलयुनु. मध्यममु मूఁडुकर्षमुल परिमाणमुन नुण्डवलयुनु. अंतकंटे दक्कुव परिमाणमुगल मात्र यन्निटिकंटे नधममु अनेदरु. स्नेहकषायमुलఁ दयारुचेयुटो ओककर्षमु मोदलुकोनि पल प्रमाणमुवरकु गलवानिकि, पदियारुरेत्ल नीटिनि चेर्पवलयुनु. पलमु मोदलुकोनि कुडपमुवरकु गलवानिकि नेनिमिदिरेत्लु उदकमुनु चेर्चवलयुनु. कल्कमुलु मुन्नगु प्रत्येक क्वाथादुलयन्दु ओकपलमौ यौषधमुनकु प्रस्थपरिमाणमु नीटिलो पक्वमुचेसि नाल्गवभागमु नीरु मिगुलुनट्लु चेयवलयुनु. (दीनिने पादावशेष विधि यनि यन्दुरु.)