चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 345, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें३२६ चक्रदत्त—३१. मूत्रकृच्छ्राधिकारमु.
पसपु तेने उसिरिकरसमु कलिपिप्रागिन पित्तमूत्रकृच्छ्रमुलु हरिंचुनु. क्षारमु सुष्णमुगल अन्नपानादुलनु स्वेदादुलनु मूत्रकृच्छ्रमुलंदु चेयवलयुनु. गोमूत्रमद्यमुलतोतु कदळीरसमुतो गानि वित्तुलनु नूरी त्रागिन मूत्रकृच्छ्रबुलु नशिंचुनु. तुमिकिनित्तुलनु मज्जिगतोगानि बिय्यपु कडुगुतो पागडचूर्णमुगानि तुमिकिनल्वचूर्णमुनुगानि सेविंचिन मूत्रकृच्छ्रमुलु हरिंचुनु. पल्लेरु शोंठि वीटितोनैन युदकमु मूत्रकृच्छ्रबुलఁ बोఁगोट्टुनु.
❧ भिन्नभिन्नकृच्छ्रमुलकु भिन्नमुलगु नुपायमुलु. ❧
श्लो. सर्वं त्रिदोष प्रभवं तु वायोः, स्थानानुपूर्व्या प्रसमीक्ष्य कार्यं, त्रिभ्योऽधिके प्राग्वमनं कफे स्यात्, पित्ते विरेकः पवनेतु वस्तिः. १२. बृहतीधावनीपाठा यष्टीमधुक लिङ्गकाः, पाचनीयो बृहत्यादिः कृच्छ्रदोषत्रयापहः, तथाभिघातजे कुर्यात्सद्योव्रणचिकित्सितम्. १३. मूत्रकृच्छ्रे सदा चास्य कार्यावातहरी क्रिया, स्वेदनचूर्णक्रियाभ्यङ्ग वस्तयस्स्युःपुरीषजे. १४. क्वाथं गोक्षुरबीजस्य यवक्षारयुतं पिबेत्, मूत्रकृच्छ्रंशकृज्जे च पीतं शीघ्रं निवारयेत्. १५. हिता क्रिया त्वश्मरीशर्करायां या मूत्रकृच्छ्रे कफमारुतोत्थे.
त्रिदोषजमगुदानिकि वायुस्थानमुल नानुपूर्व्यगा परिकिंचि कफाधिक्यमय्येनेनि वमनमुनु पित्ताधिकमगुनेनि विरेचनमुनु वाताधिकमगुनेनि वस्तियनु चेयఁदगिनदि. पेद्दवाकुडु कोलपोन्न अगरुशोंठि मधुकमु कोडिशेपालतित्तुलु ईमोदलगुनवि बृहत्यादि गणमनఁबडुनु. कृच्छ्रदोषमुलनुहरिंचुनु. गायमुचेनगुदानिकि सद्योव्रणमुनकुఁबोले चिकित्सनु चेयवलयुनु. एल्लप्पुडुनु दीनिकी वातनाशकमगु चिकित्सनुचेयवलयु. पुरीषजमगु दानिकि स्वेदमु चूर्णक्रिय नाभ्यंगमु वस्ति इय्यवि चेयवलयु. कफवातजमलगु वानियंदुवलेने पल्लेरु कायल कषायमुनु यवक्षारमुतो त्रागवलयुनु.
❧ शिलाजित्तु लेह्यमु. ❧
श्लो. लेह्यं शुक्रविबन्धोत्थे शिलाजतुसमाक्षिकं, वृष्यैरंबृंहितधातोश्च विधेयाः प्रमदोत्तमाः. १६. एलाहिंगुयुतैः क्षीरं सर्पिर्मिश्रं पिबेन्नरः, मूत्रदोषविशुद्ध्यर्थं शुक्रदोष...