चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 367, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें३४६ चक्रदत्त—३५. स्थौल्याधिकारमु.
कषायमुतो तदुपवलयुनु. कशादिगणपु टौषधमुलनु भुजिम्पवलयुनु. गञ्जि मद्यमु शुक्तमु तैलमु पालु नेयि बेल्लमु पुलुसु चेऱुकुरसमु नूशिन अन्नमु नीटिपट्टुल जन्तुवुल मांसमु इय्युवि अपथ्यपदार्थमुलु.
इत्लु चक्रदत्तयन्दु प्रमेहाधिकारप्रकरणमु मुगिसेनु.
३५. स्थौल्याधिकारमु.
स्थौल्यहरोपायमुलु.
श्लो. श्रमचिन्ताव्यवायाध्वक्षौद्रजागरणप्रियः, हन्त्यवश्यमतिस्थौल्यं यवश्यामाकभोजनः ॥ १ ॥
अस्वापं च व्यवायं च व्यायामं चिन्तनानि च, स्थौल्यमिच्छन्परित्यक्तुं क्रमेणातिप्रवर्धयेत् ॥ २ ॥
प्रातर्मधुयुतं वारि सेवितं स्थौल्यनाशनम्, उष्णमन्नस्य मन्दं वा पिबन्कृशतनुर्भवेत् ॥ ३ ॥
सचव्यजीरकव्योषहिङ्गुसौवर्चलानलाः, मस्तुना सक्तवः पीता मेदोघ्ना वह्निदीपनाः ॥ ४ ॥
विडङ्गनागरक्षारकाललोहरजोमधु, यवामलकचूर्णं तु प्रयोगः स्थौल्यनाशनः ॥ ५ ॥
परिश्रममु विचारमु दुर्व्यसनमु मैथुनमु नडक क्षुद्र जागरणमु इय्यदि सेविञ्चुवारलुनु, यवलु चामलु नीति अन्नमुनु तिनॆडि वारलुनु, स्थौल्यमुनु पोఁगॊट्टुकॊन्दुरु. निद्रलेఁपोवुट मैथुनमु व्यायाममु आलोचनमुलु वीटिनि अतिस्थौल्यमु कूटदनुकॊनॆडिवादुनु पॆम्पु चेयवलयुनु. प्रॊद्दुन तेनॆतो नीटिनि त्रागिननु वेडियन्नमु गानि गञ्जिनि गानि त्रागिननु कृशिञ्चिन शरीरमुगल वाडगुनु. चव्यमु जीलकऱ्ऱ त्रिकटुकमुलु इङ्गुव सौवर्चलवणमु चित्रमूलमु वीटिनि सत्तुपिण्डि मञ्चितीर्थमु पॆरुगु वीटितो सेविञ्चिन मेदस्सु नशिञ्चुनु. अग्नियुद्दीपिञ्चुनु. वायुविडङ्गमुलु शोन्ति यवक्षारमु ऎऱ्ऱचित्रमूलमु नुण्डूरमु यवलु उसिरिकरसनु वीटिचूर्णमुनु सेविञ्चिननु अतिस्थौल्यमुनशिञ्चुनु.
व्योषादि प्रयोगमुलु.
श्लो. व्योषं विडङ्गशिग्रूणि त्रिफलां कटुरोहिणीम्, बृहत्यौ द्वे हरिद्रे द्वे पाठामतिविषां स्थिराम् ॥ ६ ॥
हिङ्गु केबूक मूलानि यमानीधान्यचित्रकम्, सौवर्चलमजाजीं च हपुषां