भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 369, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 369

348 चक्रदत्त — ३५. स्थौल्याधिकारमु.

शोंठि मिरियमुलु पिप्पळ्लु चित्रमूलमु त्रिफलमुलु तुंगमुस्तलु वायुविडंगमुलु वीटितो सममुगा गुग्गिलमुनु कलिपि तिनिन मेदमु श्लेष्ममु वातमु वीटिवलनपुट्टिन यन्नीरोगमुलुनु नशिंचुनु.


लोहरसायनमु. १


श्लो.
गुग्गुलु स्तालमूली च त्रिफला खादिरं वृषम् ।
त्रिवृत्तालम्बुषा स्नुक्च निर्गुण्डी चित्रकं तथा ॥ १५ ॥

एषां दशपला भागांस्तोये पञ्चाढके पचेत् ।
पादशेषं ततः कृत्वा कषायमवतारयेत् ॥ १६ ॥

पलाद्द्वादशकं देयं तीक्ष्णलौहं सुचूर्णितम् ।
पुराणसर्पिषः प्रस्थं शर्कराष्टपलोन्मितम् ॥ १७ ॥

पचेत्ताम्रमये पात्रे सुशीते चावतारिते ।
प्रस्थार्धं माक्षिकं देयं शिलाजतुपलद्वयम् ॥ १८ ॥

एलात्वक्च पलार्धं च विडङ्गानि पलद्वयम् ।
मरिचं चाञ्जनं कृष्णा द्विपलं त्रिफलान्वितम् ॥ १९ ॥

पलद्वयं तु कासीसं सूक्ष्मचूर्णीकृतं बुधैः ।
चूर्णं दत्त्वा सुमथितं स्निग्धे भाण्डे निधापयेत् ॥ २० ॥

ततः संशुद्धदेहस्तु भक्षयेदक्षमात्रकम् ।
अनुपानं पिबेत् क्षीरं जाङ्गलानां रसं तथा ॥ २१ ॥

वातश्लेष्महरं श्रेष्ठं कुष्ठमेहोदरापहम् ।
कामलां पाण्डुरोगं च श्वयथुं सभगन्धरम् ॥ २२ ॥

मूर्च्छा मोहविहोन्मादगराणि विविधानि च ।
स्थूलानां कर्शनं श्रेष्ठं मेदुरे परमौषधम् ॥ २३ ॥

कर्षयेच्चातिमात्रेण कुक्षिं पातालसन्निभम् ।
बल्यं रसायनं मेध्यं वाजीकरणमुत्तमम् ॥ २४ ॥

श्रीकरं पुत्रजननं वलीपलितनाशनम् ।
नाश्नीयात्कदलीकन्दं काञ्जिकं करमर्दकम् ।
करीरं कारवेल्लं च षट्ककाराणि वर्जयेत् ॥ २५ ॥


गुग्गिलमु नेलताटिगड्ड त्रिफलमुलु चंड्र अड्डसरमु तेल्लतेगड अलंबुष जेमुडु नीलिक चित्रमूलमु वीटिनि १० पलमुलनु अयिदाढकमुल नीटिलो पक्वमु चेसि नाल्गवपालु नीरु मिगिलियुंडगा दिंपवलयुनु. मंदूरमुनु १२ पलमुलुनु प्रातनेतिनि प्रस्थमुनु शर्कर एन्मिदि पलमुलुनु वैचि रागिपात्रलो पक्वमु चेसि चल्लार्चि दिंपवलयुनु. तेने ८ प॥ शिलाजित्तु २ पल॥ एलकुलु लवंगपुपट्ट अरतुलम चो॥ वायुविडंगमु ३ पलमुलु मुनग पिप्पळ्लु त्रिफलमुलु इवि २ पलमुलु कासीसमु २ पल॥ वीटिनि चूर्णमु चेसि दीनिनि पैदानियन्दु वैचि मधिंचि दिनमोक तु!