चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

350 చక్రదత్త — ౩౬. ఉదరాధికారము.

జనీద్వయేన. 33. చించాపత్రస్వరససముదితం కక్షాదియోజితం జయతి, దగ్ధహరిద్రోద్వర్తన మచిరా ద్దేహస్య చార్గంధ్యం. 34. హస్తపాదశ్రుతో యోజ్యం గుగ్గులుం పంచతిక్తకం, అధవా పంచతిక్తాఖ్యం ఘృతం ఖాదే దతంద్రితః. 35.

దిరిసెన అవిరిగడ్డి కర్పూరము లొద్దుగ వీటితో సంపూర్ణచేసిన త్వగ్దోషములు హరించును. చెమ్మటపోవును. యవలగంజి మందారము తగరము చందనము వీటితోనైన పైపూత యొడలిచెడువాసనను బోఁగొట్టును. అడ్డసరపు ఆకులరసములో శంఖచూర్ణమును కలిపి పూసినఁగాని మారేడు ఆకులరసముతో పూసినను గాని శరీరమునదుర్గంధములు హరించును. కరక్కాయలు లొద్దుగ వేపఆకు మామిడిచెక్క దానిమ్మబెఱడు వీటిని రాచిన స్త్రీయంగములు ప్రీతిఁగలిగించును. రాజసుఖమునొసగును. జాఫత్రీ కురువేరు తగరము వేప వీటిలేపము దుర్గంధము నణఁగించును. గోమూత్రముతో నూరినపసపు కుష్ఠును బోఁగొట్టును. కాంతినిచ్చును. చంకలుయిన్నుగువాని వాసనపోవును. వశీకరణముఁగావించును. చింతాకురసముతో పసపుగాల్చి నూరిపూసికొన్నను కాల్చినపసపు నలుగు పెట్టుట చేతను శరీరపువాసన నశించును. పంచతిక్తములును గుగ్గిలము హస్తపాదశ్రోత్రములయందు లేపనఁ జేసికొనినను పంచతిక్తఘృతమును చక్కఁగా త్వరపడక త్రాగినను శరీరపు దుర్గంధములు తొలగును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు స్థౌల్యాధికార ప్రకరణము ముగిసెను.

---

౩౬. ఉదరరోగాధికారము.

ఉదరమునందు సామాన్యములగు నుపాయములు.

శ్లో. ఉదరే దోషసంపూర్ణే కుక్షౌ మందో యతో౨ నలః, తస్మాద్దోభ్జ్యాని యోజ్యాని దీపనాని లఘూని చ. 1.

రక్తశాలీ న్యవాన్ముద్గాం జాంగలాం శ్చ మృగద్విజాన్, పయోమూత్రాసవారిష్ట మధుసీధు తథా పిబేత్. 2.

వాతోదరం బలవతః పూర్వగ్ంస్నేహై రుపాచరేత్, స్నిగ్ధాయ స్వేదితాంగాయ దద్యా త్స్నేహవిరేచనం. 3.

హృతే దోషే పరిశ్రాంతం వేష్టయే ద్వాససోదరం, తథా స్యా నవకాశత్వా ద్వాయునా ధ్మాపయే త్పునః. 4.

దోషాతిమాత్రోపచారాత్స్య