चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

356 చక్రదత్త—౩౭. ఉదరరోగాధికారము.

దంతి వస కొడిసెపాలవిత్తులు శంఖిని లొద్దుగ తెల్ల తెగడ వీటికల్కమును గోమూత్రముతోఁద్రాగిన ఉదరరోగములు నశించును. గేదెమూత్రము పాలుకలిపి నిరాహారియై ఏడుదినములు త్రాగిన సుదరరోగము నశించును. గవాక్షి శంఖిని దంతి నీలిని వీటికల్కముతో గోమూత్రమునుసర్వోదరరోగశాంతికై త్రాఁగవలయును. జిల్లేడాకునకు ఉప్పురాచి పొగలేకుండ మండించి దధిమండముతో పాలలో కలిపి త్రాగిన గుల్మములు ప్లీహోదరములు నశించును. మునగ కషాయమును సైంధవలవణము పిప్పళ్లు మిరియములు ఆమ్లవేతము వీటితో చేర్చి త్రాగిన ప్లీహోదరములు నశించును. రోహితకము కరక్కాయలపొడితో భావన చేసిన మూత్రము నుదకమును త్రాగిన ఉదరములు ప్లీహ మేహము మూలరోగము జంతువాతము గుల్మము మున్నగునవి నశించిపోవును.

❧ దేవదారు కషాయము ❧

శ్లో. దేవద్రుమం శిగ్రుమయూరకం చ గోమూత్రపిష్టా నథవాశ్వగంధాన్,
పీత్వా శు హన్యా దుదరం ప్రవృద్ధం కృమీ న్సశోధానుదరం చ దూష్యం. 48.
దశమూలదారునాగర చ్ఛిన్నరుహాపునర్నవా భయాక్వాథః,
జయతి జలోదర శోధ శ్లీపదగలగండ వాతరోగాం శ్చ. 49.
హరీతకీనాగర దేవదారు పునర్నవాభిన్నరుహకషాయః,
సగుగ్గులు ర్మాత్రయుత శ్చ పేయః శోధోదరాణాంప్రవరః ప్రయోగః. 50.
ఏరండతైలం దశమూల మిశ్రం గోమూత్రయుక్త త్రిఫలారసో వా,
నిహన్తి వాతోదరశోధశూలం క్వాథః సమూత్రో దశమూలజ శ్చ. 51.

దేవదారు మునగ మయూరకము గాని గోమూత్రముతోనూరిన పెన్నేరుగాని ఉదరరోగములఁ పోగొట్టును. దశమూలములు మ్రానిపసపు శొంఠి ఛిన్నరుహ పునర్నవ కరక్కాయ వీటికషాయము జలోదరము వాపు శ్లీపదము గలగండము వాతరోగము వీనినిపోగొట్టును. కరక్కాయలు శొంఠి దేవదారు పునర్నవా ఛిన్నరుహ వీటికషాయమును గుగ్గిలము మూత్రముతో నూరి త్రాగిన వాపు ఉదరములు శాంతించును. ఆముదమును దశమూలములలోఁ కలిపి గాని త్రిఫలముల రసమును గోమూత్రముతో గాని త్రాగిన వాతోదరము శోఫ శూలము నష్టమగును.

❧ పునర్నవాష్టకము. ❧

శ్లో. పునర్నవా నింబపటోల శుంఠీ తిక్తాభయా దార్వ్యమృతా కషాయః.
సర్వాంగశోథోదర కాసశూల శ్వాసాన్వితం పాండుగదం