चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము | 357

---

సంస్కృత శ్లోకములు (దేవనాగరి లిపిలో / Sanskrit in Devanagari)

... निहन्ति ॥ ५१ ॥

पुनर्नवां दार्व्यभयां गुडूचीं पिबेत्समूत्रां महिषाक्षयुक्ताम् ।
त्वग्दोषशोथोदरपाण्डुरोगस्थौल्यप्रसेकोर्ध्वकफामयेषु ॥ ५२ ॥

गोमूत्रयुक्तं महिषीपयो वा क्षीरं गवां वा त्रिफलाविमिश्रम् ।
क्षीरान्नभुक्केवलमेव गव्यं मूत्रं पिबेद्वा श्वयथूदरेषु ॥ ५३ ॥

पुनर्नवा दार्व्यमृता पाठा बिल्वं श्वदंष्ट्रिका ।
बृहत्यौ द्वे रजन्यौ द्वे पिप्पल्यश्चित्रकं वृषम् ॥ ५४ ॥

समभागानि संचूर्ण्य गवां मूत्रेण वा पिबेत् ।
बहुप्रकारं श्वयथुं सर्वगात्रविसारिणम् ॥ ५५ ॥

हन्ति शूलोदराष्ठीलाव्रणांश्चैवोद्धतानपि ।
पुराणं माणकं पिष्ट्वा द्विगुणीकृततण्डुलम् ॥ ५६ ॥

साधितं क्षीरतोयाभ्यामभ्यसेत्पायसं ततः ।
हन्ति वातोदरं शोथं ग्रहणीं पाण्डुतामपि ॥ ५७ ॥

सिद्धो भिषग्भिराख्यातः प्रयोगोऽयं निरत्ययः ।
दशमूलतुलार्धरसे सप्ताक्षैः पञ्चकोलैः पलिकैः ।
सिद्धं घृतार्धपात्रं दधिमस्तुकमुदरगुल्मघ्नम् ॥ ५८ ॥

---

ఆంధ్ర తాత్పర్యము (Telugu Commentary)

పునర్నవ నింబము చేదుపొట్ల శొంతి పిప్పళ్లు కరక్కాయ మ్రానిపసపు తిప్పతీగె వీటికషాయమును త్రాగినచో సర్వాంగశోధను ఉదరము కాసము శూల శ్వాస పాండురోగములు నశించును. గలిజేరు మ్రానిపసపు లేక తిప్పతీగె మహిషాక్షి వీటిని గోమూత్రముతో త్రాగినచోఁ ద్వగ్దోషములు వాపు ఉదరరోగములు పాండువు దొండబారుట కఫరోగము ఇవి యన్నియును తొలగును. గోమూత్రముతో ఎనుముపాలుగాని త్రిఫలములతో ఆవుపాలుగాని కేవలగోమూత్రముతో పాలను చేర్చిన అన్నమునుగాని సేవించిన వాపులు ఉదరరోగములు నశించును. గలిజేరు మ్రానిపసపు కరక్కాయ అగరుశొంతి బిల్వఫలము శ్వదంష్ట్ర రెండువిధములగు వాకుడు పసుపు మ్రానిపసుపు, పిప్పళ్లు చిత్రమూలము వృషము వీటిని సమానభాగములను పొడిచేసి గోమూత్రముతో త్రాగిన సమస్తాంగములయందు వ్యాపించిన వాపులు శూలలు అష్ఠీలోదరములు హెచ్చుపెరిగిన వ్రణములు నశించును. ప్రాతదియగు మాణకమును పొడిచేసి రెండురెట్లు బియ్యముతో చేర్చి పాలతో నీటితో పాయసముగా చేసి త్రాగిన వాతోదరము వాపు గ్రహణి పాండురోగములను పోగొట్టును. ఇయ్యది సిద్ధప్రయోగమని వైద్యులచేతఁ జెప్పఁబడినది. దశమూలముల రసము అడతులమంతలో పంచకోలములు ౭ కపలను సమానభాగము నేయివైచి మజ్జిగ తేటతో త్రాగిన గుల్మరోగములు నశించును.