चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 383, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें362
चक्रदत्त—32. प्लीहाधिकारमु.
पिप्पलीवर्धमानमुलु.
श्लो. पिप्पलीनां प्रयोगोऽयं सहस्रस्य रसायनः, दशपिप्पलिकः श्रेष्ठो मध्यमः षट्प्रकीर्तितः ॥ 22 ॥
यस्त्रीन्पिप्पलिपर्यरन्तः प्रयोगः सोऽपरः स्मृतः, बृंहणं वृष्यमायुष्यं प्लीहोदरविनाशनम् ॥ 23 ॥
वयसः स्थापनं मेध्यं पिप्पलीनां रसायनं, पञ्चपिप्पलिकश्चापि दृश्यते वर्धमानकः ॥ 24 ॥
पिष्ट्वास्ता बलिभिः पेयाः शृता मध्यबलैर्नरैः, शीतीकृता ह्रस्वबलैर्देहाद्दोषामयान्वितैः ॥ 25 ॥
वेयि पिप्पळ्लु तेच्चि पैदानिवलेने पाकमुचेसिनचो निय्यदि रसायनमगुनु. इंदु पदिपिप्पळ्ळु दिनमुनु तिनुट युत्तममु. आरुतिनुट मध्यममु मूडुतिनुट कनीसमु. धातुवुल निदि वृद्धिपोंदिंचुनु. वीर्यमुनकु हितकरमु. आयुवुनु वृद्धि पोंदिंचुनु. प्लीहोदरमुलनु पोगोट्टुनु. वयस्सुनु निलुपुनु. बुद्धिनि पेंचुनु. इंक नेन्नियोगुणमु लनेकमु लिंदु गलवु.
पिप्पलीचित्रक घृतमु.
श्लो. पिप्पलीचित्रकान्मूलं पिष्ट्वा सम्यग्विपाचयेत्, घृतं चतुर्गुणक्षीरं यकृत्प्लीहोदरापहम् ॥ 26 ॥
मोडि चित्रमूलमु वीटिनिनूरि नालुगुरेत्लु पालुकलिपि नेतिनि पक्वमु चेसि सेविंचिन यकृत् प्लीहोदरमुलु नशिंचुनु.
पिप्पलीघृतमु.
श्लो. पिप्पलीकल्कसंयुक्तं घृतं क्षीरचतुर्गुणं, पिबेत्प्लीहाग्निसादादि यकृद्रोगहरं परम् ॥ 27 ॥
पिप्पळ्ल कल्कमुनु नालुगु रैट्लपालु वीटिलो सिद्धमुचेसिन घृतमु प्लीह मंदाग्नि मुन्नगुवानिनि पोगोट्टुनु.
द्वितीय चित्रकघृतमु.
श्लो. चित्रकस्य तुलाक्वाथे घृतप्रस्थं विपाचयेत्, आरनालंतद्द्विगुणं दधिमण्डं चतुर्गुणम् ॥ 28 ॥
पञ्चकोलकतालीसक्षारैर्लवणसंयुतैः, द्विजीरकनिशायुग्मैर्मरिचं तत्र दापयेत् ॥ 29 ॥
प्लीहगुल्मोदराध्मानपाण्डुरोगारुचिज्वरान्, बस्तिहृत्पार्श्व...