चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 361

వలయును. దుష్టరక్తప్రవృత్తికొఱకై అనగా దుష్టరక్తము నశించి మంచిరక్తము ప్రవ హించుటకు ప్లీహను గాఢముగా మర్దింపవలయును.

మాణాద్యగుటికా

శ్లో. మాణామృతా వాసా స్థిరా చిత్రకసైంధవమ్, నా గరం తాళగండం చ ప్రత్యేకం తు త్రికార్షికమ్. 15. బిడసౌవర్చల క్షార పిప్పల్య శ్చాపి కార్షికాః, ఏతచ్చూర్ణీకృతం సర్వం గోమూత్ర స్యాఢకే పచేత్. 16. సాంద్రీభూతే గుడీం కుర్యాద్దత్వా త్రిఫలమాక్షి కమ్, యకృత్ప్లీహోదరహరో గుల్మార్శో గ్రహణీహరః. 17. యోగః సరికరౌ నామ్నా చాగ్నిసందీపనః పరః.

ప్రమాణితమగు కస్తూరి తిప్పతీగె శొంఠి అడ్డసరము శాలపర్ణి చిత్రమూలము సైంధవలవణము శొంఠి తాళగండము వీటిని ముక్కాలు ముక్కాలుపల॥ చొ॥ తీసికొని అంటుప్పు సౌవర్చలవణము పిప్పళ్లు వీటినిపలము చొ॥ తీసికొని చూర్ణము చేసి 64 పలముల గోమూత్రములో పక్వముచేసి గట్టిపడినపిమ్మట 3 పలముల తేనెనుకలిపి మాత్రలను కట్టవలయును. దీనిని సేవించిన యకృద్రోగము ప్లీహోదరరోగములు మూలరోగము మున్నగునవి యన్నియు నశించును.

---

రోహితాది చూర్ణము

శ్లో. రోహితకాభయాక్షోదభావితం మూత్రమంబు వా. 18. పీతం సర్వోదరప్లీహమేహార్శః క్రిమిగుల్మనుత్, పిప్పలీ నాగరం దంతీ స మాంశం ద్విగుణాభయమ్. 19. చూర్ణం పీతం బిడార్ధాంశం ప్లీహఘ్నం హ్యుష్ణవారిణా, క్రమవృద్ధ్యా దశాహాని దశాపిప్పలికం దినమ్. 20. వర్ధయేత్పయసా సార్థం తథై వాపనయే త్పునః, జీర్ణే జీర్ణే చ భుంజీత షాష్టికం క్షీరసర్పిషా. 21.

రోహితకత్వచము కరక్కాయలు వీటిచూర్ణమును ఆవుమూత్రములోకలిపిగాని మంచినీటితోగాని త్రాగిన ఉదరరోగముమున్నగునవన్నియు నశించును. పిప్పళ్లు శొంఠి దంతెన వీటిని సమానభాగములనుగాఁగొని కరక్కాయ రెండురెట్లు చేర్చి పొడిచేసి ఆచూర్ణమునకు సగభాగము అంటుప్పును కలిపి వేడినీళ్లతో త్రాగినచో ప్లీహరోగములు నశించును. క్రమక్రమముగా పదేసి పిప్పళ్లను వృద్ధి చేయుచు పాలతో దీనిని త్రాగి జీర్ణించినపిదప షష్టిధాన్యపు గంజిని నేతితో చేర్చి త్రాగవలయును.

46