चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

360 చక్రదత్త—32. ప్లీహరోగాధికారము.

మోదుగ క్షారములో భావనచేసిన పిప్పళ్ళ నైన నుపయోగింపవచ్చును. వాయువిడంగములు నెయ్యిచిత్రమూలము సైంధవలవణము నన వీటినిచూర్ణ ముచేసి వేయించి పాలతో త్రాగిన గుల్మము ప్లీహమున్ను గునవినశించును. బెల్లముతోతాటిమోవు క్షారమును (అనగా తాటి బెల్లమును) తినిన ప్లీహ పోవును. అంటుపుల్ల పిప్పళ్లు నెమలిఅడ్డు వీటిని బలానుసారముగా ప్రాతఃకాలమునందు ప్లీహయకృద్రోగములుగలవారు భక్షింపవలయును. సముద్రపు ముత్తియము వలనఁబుట్టిన క్షారమును యుక్తిపూర్వకముగా సేవింపవలయును. పిప్పళ్ళు పాలతోనైనను సేవింపవలెను. జీడివిత్తనములు కరక్కాయలు జీలకఱ్ఱ వీటిని బెల్లముతో మాత్రలను కట్టికొని తినినచో నేదురాత్రులలో నసాధ్యమైన ప్లీహరోగములైనను నశించును. మునఁగ కాయ కషాయములో సైంధవలవణము చిత్రమూలము పిప్పళ్లను వేసికొని యవక్షారముతో గాని మోదుగక్షారమును సేవించిన ప్లీహలు నశించును.

❧ ఇతరములగు నుపాయములు. ❧

శ్లో. తిలా స్సలవణాం శ్చైవ ఘృతం షట్ఫలకం తథా. 9.
ప్లీహోద్దిష్టాం క్రియాం సర్వాం యకృతః సంప్రయోజయేత్,
లశునం పిప్పలీమూల మభయాం చైవ భక్షయేత్. 10.
పిబేద్గోమూత్రగంధూషం ప్లీహరోగ విముక్తయే,
ప్లీహజిచ్ఛరపుంఖాయాః కల్క స్తక్రేణ సేవితః,
శరపుంఖైవ సంచర్వ్య జగ్ధ్వా పేయాథవాధవా,
శర్దిష్టానిర్యాహఃససైంధవ స్తిన్తిడీకసంమిశ్రః. 12.
ప్లీహవృద్ధ్యపరమోయోగ్యః పక్వామ్రరసోఽథవా సమాధుః,
దధ్నా భుక్తవతో వామబాహుమధ్యేశిరాంభిషక్. 13.
విధ్యేత్ప్లీహవినాశాయ యకృన్నాశాయ దక్షిణే,
ప్లీహానం మర్దయే ద్గాఢం దుష్టరక్తప్రవృత్తయే. 14.

ఉప్పుతో తిలలను షట్ఫలఘృతమును గాని ప్లీహరోగమునం దియ్యవలయును. ఉల్లిగడ్డ పిప్పలిమూలము కరక్కాయలు వీటిని తినవలయును. గోమూత్రపుపుక్కిళ్ళను పుక్కిలింపవలయును. శరపుంఖకల్కమును మజ్జిగతో సేవించిన ప్లీహరోగములునశించును. శరపుంఖనే చర్వణచేసి తిని త్రాగవలయును. బోడతరము కషాయములో సైంధవలవణము చింతపండుపులుసు చేర్చి త్రాగినను పక్వముచేసి అమ్రరసమునందు తేనెనువైచికొనియైనను త్రాగిన ప్లీహరోగములు నశించును. ప్లీహరోగములు నశించునిమిత్తమున యకృద్రోగము నశించుటకయ్యును దక్షిణబాహుమధ్యమునందు శిరను ఛేదింప-