भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 401, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 401

380 चक्रदत्त—४०. गलगण्डाधिकारमु.

कार्पासिकापूपादुलु

श्लो. वनकार्पासिकामूलं तण्डुलैस्सह योजितम्,
पक्त्वा तु पूपिकां खादे दपचीनाशनाय तु ॥ २८ ॥

शोभाञ्जनं देवदारु काञ्जिकेन तुपेषितम्,
कोष्णं प्रलेपतोहन्यादपची मतिदुस्तराम् ॥ २९ ॥

सर्षपारिष्टपत्राणि दग्ध्वा भल्लातकैस्सह,
छागमूत्रेण संपिष्टमपचीघ्नं प्रलेपनम् ॥ ३० ॥

अश्वत्थकाष्ठनिचुलं गवां दन्तं च दाहयेत्,
वाराहमज्जसंयुक्तं भस्म हन्त्यपचीव्रणान् ॥ ३१ ॥

पार्ष्णिं प्रति द्वादश चाङ्गुलानि भित्त्वेन्द्रवस्तिं परिवर्ज्य सम्यक्,
विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निकृष्य जाल्यान्यनलं विदध्यात् ॥ ३२ ॥

मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक्,
अङ्गुष्ठ्यान्तरितं सम्य गपचीनां प्रशान्तये ॥ ३३ ॥

दण्डोत्पलाभवं मूलं बद्धं पुष्येऽपचीं जयेत्,
अपामार्गस्य वा छिन्नाज्जिह्वातलगते शिरे ॥ ३४ ॥

अडवि प्रत्तिवेळ्ल नुबिय्यमुगञ्जितो पूरीगा चेसि पक्वमुचेसितिनिनचो अपचीरोगमुलु नशिञ्चुनु. मुनग देवदारुवुलनु गञ्जितोनूरि वेच्चఁजेसि लेपఁजेसिन भयङ्करमुलैन अपचीरोगमुलुनशिञ्चुनु. आवालु वेप जीडिवित्तुलुकलिपि भस्ममुचेसि मेकपालतो नूरि लेपनचेसिननु मञ्चि दिये. रानिचेक्कनु जलवेतसमु आवुपण्टिनि काल्चि पन्दिमज्जगतो चेर्चि लेपनचेसिननु अपचीरोगमुलु नशिञ्चुनु. इन्द्रवस्तिविषयमुलो क्रिन्दपण्ड्रेण्डु अङ्गुळमुलु वदिलिपेट्टि चेपग्रुड्डु वले तोलचि निप्पु नण्टिम्पवलयुनु. लेनिचो मणिबन्धमुमीदनु अङ्गुळुल सन्दुललोनु मूरुरेखलनु अण्टिम्पवलयुनु. अपचीरोगमु शान्तिञ्चुटकै पुष्यनक्षत्रमुतो नाटिन सहदेवचेट्टु वेरु नुपयोगिम्पवलयुनु.


व्योषाद्यतैलमु

श्लो. व्योषं विडङ्गं मधुकं सैन्धवं देवदारु च,
तैल मेतैश्शृतं नस्यात्कृच्छ्रामप्यपचीं जयेत् ॥ ३५ ॥

त्रिकटुकमुलु वायुविडङ्गममु यष्टिमधुकमु सैन्धवलवणमु देवदारुवु वीटिकषायमुतो सिद्धमुचेसिन तैलमु भयङ्करमुलगु नपचीरोगमुलनैननु पोगोट्टुनु.