चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 379

నూరి చక్కగా నస్యవిధినిన్నీ లేపనములను చేసిన గలగండములు నశించును. నల్లవావిలిని నీటితో చక్కగానూరి గండమాలతో పీడింపఁబడెడు వారికి నస్యకర్మముగా నుపయోగింపవలయును.

కోశాతకీనస్యము.

శ్లో. కోశాతకీనాం స్వరసేన నస్యం తుంబ్యాస్తు వా పిప్పలిసంయుతేన,
తైలేన వారిష్టభవేన కుర్యా ద్వ్యోషోపకుల్యైః సహమాక్షికేణ. 21.
ఇంద్రా్య వా గిరికణ్ణ్యై వా మూలం గోమూత్రయోగతః.
గండమాలాం హరేత్తీవ్రం చిరకాలోత్థితామపి. 22.
అలమ్బుసా దలోద్భూతా త్స్వరసా ద్వ్యుషలే పిబేత్,
అపచ్యాంగండమాలాయాః కామలాయాశ్చ నాశనః. 23.
గళగండగండమాలాకురండాంశ్య వినాశయేత్,
పిష్టం జ్యేష్ఠాంబునా మూలం లేపాదబ్రాహ్మణయష్టికం. 24.

తక్కోలపురసముతో గాని చేద:సారరసముతోగాని పిప్పలినిచేర్చిగాని తేనెతో వస పిప్పళ్ళనుగాని నూరి నస్యవిధి నుపయోగింపవలయును. శ్వేతగోకర్ణి వేళ్లను గోమూత్రముతో నూరి త్రాగిన చిరకాలమైన గండమాలలనుగూడ పోఁగొట్టును. గంటుభారంగిని బియ్యపుకడుగుతో నూరి లేపనచేసిఁచో గలగండములును గండమాలలును నశించును.

చుచుందరీశాఖోటక బింబా్యాది తైలము.

శ్లో. అభ్యంగా న్నాశయే న్నౄణాం గండమాలాం సుదారుణామ్,
ఛుచుందర్యా విపక్వం తు క్షణాత్తైలవరం ధ్రువమ్. 25.
గళగండాపహం తైలం సిద్ధం శాఖోటకత్వచా,
బింబాశ్వమారనిర్గుండీసాధితం చాపి నావనమ్. 26.

చుచుందరీతైలమును రుద్దిన భయంకరములగు గండమాలలు శీఘ్రముగా నశించును. శాఖోటవృక్షపుబెరడుతో తయారుచేసిన లేక చేదుసార గన్నేరు వావిలి వీటితోసాధించిన తైలమును నస్యముగా నుపయోగించినను గలగండరోగములుశాంతిల్లును.

నిర్గుండీతైలము.

శ్లో. నిర్గుండీస్వరసే చాథ లాజ్గలీ మూల కల్కితమ్,
తైలం నస్యా న్నిహన్త్యాశు గండమాలాం సుదారుణామ్. 27.

వావిలి రసములోను పొత్తిగడ్డ కల్కమునందును సిద్ధము చేసిన తైలము భయంకరములగు గండమాలలనుకూడ పోఁగొట్టును.