चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 415

శృంగాటకం చైవ ప్రాగుక్తా న్యౌషధాని చ, ఏభి స్త ద్విపచే త్తైలం
శాస్త్రవి న్మృదునాగ్నినా. 23.
ఏత త్తైలం సదా పథ్యం భగ్నానాం సర్వ కర్మసు,
ఆక్షేపకే పక్షఘాతే చాంగశోషే తథార్దితే. 24.
మన్యాస్తంభే శిరోరోగేకర్ణశూలే హనుగ్రహే,
బాధిర్యే తిమిరే చైవ యే చ స్త్రీషు క్షయం గతాః. 25.
పథ్యం పానే తథాభ్యంగే నస్యే వస్తిషు యోజయేత్,
గ్రీవాస్కంధోరసాం వృద్ధి రనే నైవోపజాయతే. 26.
ముఖం చ పద్మప్రతిమం స్వస్వగంధిసమీరణం,
గంధతైల మిదం నామ్నా సర్వవాతవికారనుత్. 27.
రాజార్హ మేత త్కర్తవ్యం రాజ్ఞామేవ విచక్షణైః,
తిలచూర్ణ చతుర్థాంశం మిళితం చూర్ణమిష్యతే. 28.
లవణం కటుకం క్షార మమ్లం మైథున మాతపం,
వ్యాయామం చ న సేవేత భగ్నో రూక్షాన్న మేవచ. 29.

గాయములైన భగ్నపుగాయములకు తేనె త్రిఫలములు వీటికషాయముతో ప్రతిసారణము చేసి తక్కినదానిని భగ్నమునకువలెనే చికిత్సఁ జేయవలయును. రాత్రులు నల్లనువ్వులు పారెడు నీటిలో వాసితముచేసి ప్రతిదినమును సుఖముగా పాలతో భావన చేయవలయును. మూడవసప్త రాత్రము మధుకకషాయముతో భావన చేసి పాలను పీల్చిన తిలలను చూర్ణము చేయవలయును. కాకోల్యాదిగణము పల్లేరు మంజిష్ఠ మనుబాల కోష్టు జటామాంసి సర్జరసము దేవదారువు చందనము సోంపు వీటిచూర్ణమును తిలచూర్ణముతో చేర్చి పీడనార్థము గంధద్రవ్యముతో పక్వము చేసి పాలను కాచవలయును. పిమ్మట దానికి నాలుగురెట్లు తిలతైలమును మంటల పక్వము చేయవలయును. ఏలకులు అంశుమతి జాపత్రి జీలకర్ర తగరము లోధ్రము ఉత్తరేణు లోవానము క్షీరకాకోలి మధుకములును శృంగాటకమును పూర్వపు ఔషధులును వీటితో తైలమును సన్ననిసెగతో పక్వముచేసి యుపయోగించినచో హితకరము. దీనిని ఆక్షేపకము పక్షఘాతము అంగశోషము మున్నగు వానియందు వాడవలయును. ఇయ్యది గంధతైలము. సమస్త వాతవికారములను పోగొట్టును. రాజయోగ్యమగు తైలము. తిలలచూర్ణము నాలుగవపాలు కలిపిన చూర్ణముగా నుండవలయును. ఉప్పు కటు క్షారము పులుసు స్త్రీభోగము రూక్ష భోజనమును భగ్నరోగి వదలివేయవలయును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు భగ్నాధికారప్రకరణము ముగిసెను.