भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 461, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 461

४४० चक्रदत्त—२१. आम्लपित्ताधिकारमु.

दार्व्यम्भो वा मधुद्रवं. १३. सद्राक्षा मभयां खादे त्सक्षौद्रां सगुडां च तां, कटुकासितावलेह्यः पटोल विश्वं च क्षौद्रसंयुक्तं, रक्तस्रुतौ च युक्त्या वा खंडकूष्मांडकं श्रेष्ठं. १४. पटोलधान्याक महौषधाब्दैः कृतः कषायो विनिहन्ति शीघ्रं, मंदानलं पित्तबलासदाह च्छर्दि ज्वरामानिलशूलरोगान्. १५. छिन्नोद्भवानिंबपटोलपत्रंपलत्रिकं सुक्वथितं सुशीतं, क्षौद्रान्वितं पित्त मनेकरूपं सुदारुणं हन्ति हि चाम्लपित्तं. १६.

अड्डसरमु निंबमु पटोलमु त्रिफलमुलु आशन वीटितो गुग्गुलुमुनु चेर्चि सेविंचिन आम्लपित्तमुनु पोगोट्टुनु. तिप्पतीगे काचु मधुकमु म्रानिपसपु वीटिकषायमुनंदु तेनेनु वैचिकोनि त्रागिननु द्राक्ष करक्कायलनु तेने बेल्लमुलतो गानि सेविंचिननु मंचिदि. अत्ले पटोलमुनु शोंतिनि तेनेलो कलिपिकोनि तिनिन रक्तस्रावमुलकु मंचिदि. पटोलमु धनियामुलु शोंति तुंगमुस्तेलु वीटिकषायमु अग्निमांद्यादुलनु पोगोट्टुनु. तिप्पतीगे निंबमु पटोलमु वीटिनि १२ तुलमुल कषायमुनुचेसि चल्लार्चि तेने वैचिकोनि त्रागिन ननेकविधमुलगु नाम्लपित्तमुलनु पोगोट्टुनु.

—• पटोलादिकषायमुलु. •—

श्लो. पटोल त्रिफला निंब श्रुतं मधुयुतं पिबेत्, पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहशूलोपशांतये. १७. सिंहस्यामृतमंदाकी क्वाथं पीत्वा समाक्षिकं, आम्लपित्तं जयेज्जंतुः कासं श्वासं ज्वरं वमिं. १८. वासाघृतं तिक्तघृतं पिप्पलीघृत मेव च, आम्लपित्ते प्रयोक्तव्यं गुडकूष्मांडकं तथा. १९. पक्तिशूलापहो योगा स्तथा खंडामलक्यपि, पिप्पलीमधुसंयुक्ता चाम्लपित्तविनाशिनी. २०. जंबीरस्ररसः पीतः सायं हन्त्यम्लपित्तकं, गुडपिप्पलीपथ्याभि स्तुल्याभि र्मोदकः कृतः. २१. पित्तश्लेष्मापहः प्रोक्तो मंदमग्निं च दीपयेत्, हिंगुं च कतकफलानि चिंचात्वचोद्भूतं च पुटदग्धं. २२. शमयति तदम्लपित्त मम्लभुजो यदि यथोत्तरं.