चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 467

అరూంషికారోగమును నశింపఁజేయును. కోష్టును వేయించి పొడిచేసి తైలముతో కలిపిసేవించినను అరూంషికలు నశించిపోవును.

-•- హరిద్రాద్యతైలము. -•-

శ్లో. హరిద్రాద్వయ భూనింబ త్రిఫలారిష్టచందనైః, పత్తైలైల
మరుంషీణాం సిద్ధమభ్యంజనేహితమ్. 77. దారణేతు శిరాం విధ్యేత్
స్నిగ్ధం స్విన్నం లలాటజాం, అవపీడశిరోవస్తి నభ్యంగాం శ్చావచార
యేత్. 78. కోద్రవాణాం తృణక్షీరపానీయం పరిధావనే, కార్య్కో దా
రణకే మూర్ధ్ని ప్రలేపో మధుసంయుతః. 79. ప్రియాలబీజ మధుకకుష్ఠ
మిశ్రైస్ససైంధవైః, కాంజికస్థా స్త్రిసప్తాహం మాషా దారణకాపహః.
80. సహా నీలోత్పల కేసరయష్టీ మనుకతిలైస్స దృశమా మలకమ్,
చిరజాతమపి చ శీర్షే దారణరోగంశమం నయతి. 81.

పసపు మ్రానిపసపు నేలవేము త్రిఫలములు వేపవేళ్లు చందనము వీటికల్కములొ తైలమును వండి దానిని రుద్దుకొనిన యెడల అన్నివిధములగు నరూంషికారోగములును తొలఁగిపోవును. శిరస్సును బ్రద్దలించెడి దారణరోగమునందు సునుపుగను చెమగిలుచున్నట్టుగను నున్న నాడిని ఛేదింపవలయును. అవపీడనశిరోవస్తులను రుద్దవలయును. ఆరికె గడ్డిరసపు పానీయమును పోసికడుగ వలయును. ఈక్షీరమునందే తేనెను కలిపి తలకు పట్టు వేయవలయును. లేనిచో మోరటి విత్తనములు యష్టిమధుకము కోష్టు సైంధవలవణము వీటిని కలిపి పట్టు నైనను వేయవలయును. లేనిచో ఇరువదియొక్కరోజువఱకు గంజలోనానవైచిన మినుములను నూరి పట్టు వేసినను మంచిదే. నల్లకల్వలు కుంకుమపువ్వు యష్టిమధుకము నూవులు ఉసిరికకాయలు వీటిని నూరి పూసినను చాలరోజులనుంచి యున్నదైనను దారణరోగము ఉపశాంతి నొందును.

-•- త్రిఫలాద్యతైలము. -•-

శ్లో. త్రిఫలాద్యారజో మాంసీమార్క వోత్పలశారివైః, ససైం
ధవైః పచేత్తైల మభ్యంగా దుక్తికాం జయేత్. 82. చిత్రకందంతిమూ
లంచ కోషాతకిసమన్వితమ్, కల్కంపృష్ట్వా పచే త్తైలం కేశదద్రు వినాశ
నమ్. 83. గుంజాఫలై శ్శృతింతైలం భృంగరాజరసేనవా, కండూదా
రణ హృత్కుష్ఠ కపాలవ్యాధి నాశనమ్. 84.

త్రిఫలముల చూర్ణము జటామాంసి గుంటకలగరాకు కమలములు సుగంధిపాల వేళ్లు సైంధవలవణము వీటియందు తయారుచేయఁబడిన తైలమును రుద్దికకొనిన శిరస్సునం