चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 489, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें४६८ चक्रदत्त — ५८. क्षुद्ररोगाधिकारमु.
दुः पुट्टेडि दारुणरोगमुलु अन्नियुनु नशिंचुनु. चित्रमूलमु दंतिमूलमु नेलगुम्मुडि वीटिनि कल्कमुचेसि अंदु आवाळनूनैनु सिद्धमुचेयवलयुनु. ईतैलमु चुंडुनु पोगोट्टुनु. गुरिगिंजलु गुंटकलगराकु वीटितो काचबडिन तैलमु जेललनु दारुणरोगमुलनु कुष्ठरोगमुनु तलपोटुलनु नशिंपఁजेयुनु.
भृंगराजतैलमु
श्लो. भृङ्गराज त्रिफ़लोत्पल शारिताहपुरीष समन्वितैः क्वाथैः, तैलमिदं पच दारुणहृत् कुञ्चितकेशघनस्थिरकारि. ८५. प्रपौण्डरीक मधुकपिप्पली चन्दनोत्पलैः, कार्षिकैस्तैः पचेत् कुडवं तैर्द्विरामलकीरसैः, साध्यं स्वप्रतिमर्शः स्यात्सर्वशीर्षगदापहः. ८६.
तात्पर्यमु: गुंटकलगराकु, त्रिफ़ललुलु, कलुवलु, सुगंधिपालवेळ्लुमन्दूरमु वीटितो चेसिन कल्कमुनंदु सिद्धमुचेसिन तैलमु शिरस्सुकु कलगु दारुणरोगमुलनु हरंचुनु. क्षीणिंचिनवारिकि मरलवेंड्रुकलनु मोलपिंचुनट्टिदि. वेयिरेकुलकमलतुलु यष्टीमधुकमु पिप्पळ्लु चंदनानु कल्वमु वीटिनोक्कोक्ककर्षमेत्तुतेच्चि पदियारु तुलमुल आवनूनेनु इरुवदि तुलमुल उसिरिक रसमुनु कलिपि अटुपैनी तैलमुनु पक्वमुचेयवलयुनु. दीनिनि रुद्दिकोनुट वलन अन्नि विधमुलगु शिरोरोगमुलु कुदुरुनु.
मालत्यादितैलमु
श्लो. मालतीकरवीराग्नि नक्तमालाविपाचितम्, तैलमभ्यञ्जने शस्त मिन्द्रलुप्तापहं परम्. ८७. इदं हि त्वरितं हन्ति दारुणं नियतं नृणाम्, धात्रीमज्जफले पात्यान्वितीशिरोरुह स्निग्धकेशता. ८८. इन्द्रलुप्तौ शिरां विद्ध्वा शिलाकासीसतुत्थकैः, लेपयेत्त्वरितः कल्कैः स्नैलञ्चाभ्यञ्जने हितम्. ८९. कुटन्नटशिखिजाती करञ्जकरवीरजैः, अवगाढपदं चैव प्रच्छयित्वा पुनः पुनः. ९०. गुञ्जाफलैश्शिरं लिम्पे त्केशभूमिं समन्ततः, हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यञ्चैवरसाञ्जनम्. ९१. लोमान्यनेन जायन्ते नॄणां पाणितलेष्वपि, भल्लातक बृहतीफलगुञ्जामूलफलेभ्य एकेन, मधुसहितेन विलिप्तं सुररुतुलिप्तं शमं याति. ९२. बृहतीफलरसपिष्टं गुञ्जाफलमूलं चेन्द्रलुप्तस्य, कनकनिघृष्टस्य सतो दातव्यं प्रच्छितस्य स