चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 469

డా. 93. ఘృష్టస్యకరశైః పత్రైః ఇంద్రలుప్తస్య గుండనమ్, చూర్ణితైర్మరీచైః కార్యమింద్రలుప్తనివారణమ్. 94. ఛాగక్షీరరసాంజన పుటదగ్ధగజేంద్రదంత మషిలిప్తాః, జాయంతే సప్తరాత్రాత్ఖల్వాట్యామపి కుంచితాశ్చికురాః. 95. మధుకేందీవరమూర్వాతిలాజ్యగోక్షీర భృంగలేపేన, అచిరాద్భవంతి ఘనకేశా దృఢమూలాయతా భుజవాః. 96.

జాజిపువ్వు గన్నేరు చిత్రమూలము నెమలిఅడుగు వీటితో సిద్ధముచేయబడిన తైలము ఇంద్రలుప్తయను (బట్టతలయగుటయను) రోగమును పోగొట్టును. దీనిని నియమముగా సేవించువారిని దారుణరోగములు చేరజాలవు. ఉసిరిక మామిడి వీటిరసమును లేపన చేయుటచేత వెంట్రుకలు నట్టనగునను స్థిరముగను పెరుగుగాలవు. ఇంద్రలుప్తరోగమునందు శిరోనాదులను ఛేదించియంతటను శిలాజిత్తు కాసీసము మైలుతుత్తము వీటిని లేపనచేయవలయును. వీటికల్కముతో సిద్ధము జేయబడిన తైలమును రుద్దుటయును హితకరమే యగును. చాలకాలమునుండి పుట్టియున్నయింద్రలుప్తరోగమునందు చిత్రమూలము జాతీఫలము నెమలియడుగు గన్నేరువీటికషాయముతో వెంట్రుకలూడిపోయిన చోటుల గురిగింజలు వాని చెక్కవీటిని నూరి లేపనచేయవలయును. లేనిచో ఏనుగు దంతపు మసితో రసాంజనను నూరి లేపనచేసిచో మనుజులకు అరచేతులలొకూడ వెంట్రుకలు మొలచును. జీడివిత్తములు వాకుడు గురిగింజవేళ్లు బరడు నూరి ఇంద్రలుప్తరోగమునకు లేపనమును చేయవలయును. కఠినములగు ఆకులతో నొరసికొని పోయిన తలలో మిరియములచూర్ణమును పట్టించిన యింద్రలుప్తరోగము తొలగిపోవును. మేకపాలు రసాంజనము పుటపాకము పెట్టిచేసిన ఏనుగుదంతపు మసి వీటిని కలిపి లేపనచేయుటచేత నేడురోజులలో బట్టతలపైనను ఉత్తమములగు కేశములు పుట్టగలవు. మధుకము కమలములు మూర్వ (చాగచెక్క) తిలలు నేయి ఆవుపాలు గుంటకలగరాకు వీటినినూరి పట్టించిన మిక్కిలి శీఘ్రకాలములోనే మనుజుఁడు శోభనకేశములు గలవాఁడు అగును.

---

స్నుహ్యాదితైలము.

శ్లో. స్నుహీపయః పయోర్కస్య మార్కవో లాంగలీ విషం,
మూత్రమాజం సగోమూత్రం రక్తికా సేంద్రవారుణీ. 97.
సిద్ధార్థం తీక్షతైలం చ గర్భందత్త్వా విపాచితం,
వహ్నినా మృదు నాపక్వం తైలంఖాలిత్యనాశనమ్. 98.
కూర్మపృష్ఠ సమానాపి కుర్వ్యా రోమతస్కరీ,
దిగ్ధా సాసేన జాయేత ఋక్షశారీరలోమశా. 99.