चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 505, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें४८४ चक्रदत्त — ५६. मुखरोगाधिकारमु.
चित्रमूलमु शोंठि सर्जिकाक्षारमु वीटिनि समानभागमुलुगा चेर्चि चूर्णमुचेसि सेविंचिन गलरोगमुलु नशिंचिपोवुनु.
पीतकचूर्णमु
श्लो. मनश्शिलां यवक्षारो हरिताळं ससैन्धवं । ७४ ।
दार्वीत्वक्चेति तच्चूर्णं माक्षिकेन समायुरतं, मूर्च्छितं घृ-
तमण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत् । ७५ । मुखरोगेषु च श्रेष्ठं पीत-
कं नाम कीर्तितं ।
टीका:
मणिशिल यवक्षारमु सैन्धवलवणमु हरिदलमु म्रानिपसपु लवंगपुपट्ट वीटिनिचूर्णमु चेसि अंदुलो तेनेकलिपि पिम्मट घृतमंडमुलौ भावनचेसि ईचूर्णमुनु मुखमुनंदु धरिंचिन (नोटिलो नुंचिकोनिन) मुखरोगमु लन्निटिनि पोगोट्टुनु.
क्षारगुटिका
श्लो. यवाग्रजं तेजवतीं सपाठां रसांजनं दारुनिशां
सकृष्णां । ७६ । क्षौद्रेण कुर्याद्गुडिकांमुखेन तांधारये त्सर्वगळा-
मयेषु, दशमूलं पिबेदुष्णं यूषं मूलकुलुत्थयोः । ७७ ।
क्षीरेक्षुरसगोमूत्र दधि मस्त्वम्लकांजिकैः, विदध्या त्कबलांस्यै-
त्र्यदोषं तैलंघृतैरपि । ७८ । पंचकोलकतालीसपत्रैलामरिचत्वचः,
पलाशमुष्ककक्षार यवक्षाराश्च चूर्णिताः । ७९ । गुडेपुराणे
क्वथिते द्विगुणेगुडिकाः कृताः, कर्कन्धु मात्रास्सप्ताहं स्थितामु-
ष्ककभस्मनि, कण्ठरोगेषु सर्वेषुधार्यास्स्युरमृतोपमाः ।
टीका:
यवक्षारमु तेजोवंति अगरुशोंठि रसांजनमु म्रानिपसपु पिप्पळ्लु वीटि चूर्णमुनु तेनेलो कलिपि मात्रलनु कट्टि पुक्किटनुंचिकोनिन गळरोगमु लन्नियुनु नशिंचुनु. दशमूलमुलकषायमुलनु वेडिगा त्रागवलयुनु. लेनिचो मुल्लगि उलवलु वीटितो सिद्धमुचेयఁबडिन यूषमुनैननु पालु चेఱुकुरसमु गोमूत्रमु गंजि वीटिनि गानि पुक्किटन बेट्टुकोनवलयुनु. दोषानुसारमुगा नेतिनि गानि तैलमुनु गानि धरिंचिन कंठरोगमुलु नशिंचुनु. पिप्पळ्लु मोडिशोंठि चव्यमु चित्रमूलमु ताडिशपत्री लवंगमुलु एलकुलु मिरियमुलु लवंगपुपट्ट मोदुगक्षारमु पाटली वृक्षपुक्षारमु यवक्षारमु वीटिनि चूर्णमुचेसि रेंडु