चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

502 చక్రదత్త—౫౭. నాసారోగాధికారము.

---

గ్నేరుతైలము.

శ్లో. రక్తకరవీరపుష్పం జాత్యశనకమల్లికాయాశ్చ, ఏతైస్సమం తు తైలం నాసార్శోనాశనం శ్రేష్ఠమ్. 27.

ఎఱ్ఱగన్నేరు అశనపుష్పము జాజిపువ్వు మల్లియ వీటినిదెచ్చి తైలముచేర్చి పక్వముచేసి ఆతైలమును నస్యమునుగా నుపయోగించినచో నాసారోగములును మూలరోగములును ఉపశమిల్లును.

---

శిఖరితైలము.

శ్లో. గృహధూమకణాదారుక్షారనక్తాహ్వసైంధవైః, సిద్ధం శిఖరిబీజైశ్చ తైలం నాసార్శసాం హితం. 28

బూజు పిప్పళ్లు పసపు యవక్షారము కానుగుచెక్క సైంధవలవణము నెమలియడుగువిత్తులు వీటితో సిద్ధముచేసిన తైలము నాసికారోగములను పోగొట్టును.

---

చిత్రక తైలము.

శ్లో. చిత్రక చవికాద్విప్య కనిదిగ్ధికా కరంజబీజలవణారైః, గోమూత్రయుక్తం సిద్ధం తైలం నాసార్శసాంవిహితం. 29.

చిత్రమూలము చవ్యము ఓమము వాకుడు నెమలియడుగువిత్తులు జిల్లేడు ఆవు మూత్రము వీటితో తైలమును సిద్ధముచేసి నస్యమునుగానిచ్చిన నాసారోగములు మూలరోగములును నశించును.

---

చిత్రకరసాయనము.

శ్లో. చిత్రకస్యామలక్యాశ్చ గుడూచ్యా దశమూలజం, శతం శతం రసం దత్త్వా పథ్యాచూర్ణాఢకం గుడాత్. 30.
శతం పచేద్ధ నీభూతే తైలం ద్వాదశకంక్షి పేత్, వ్యోషత్రిజాతయోః క్షారాతృలార్ధ ముపరే ౬హని. 31.
ప్రస్థార్థం మధునోదత్వా యథాగ్న్యద్యాదతంద్రితః, వృద్ధో ౬ ప్యే తైః క్షయంకాసంపీన సం దు స్తరం క్రిమీన్. 32.
గుల్మోదావర్త దుర్నామశ్వాసాంశ్శం తిరసాయనమ్.

చిత్రమూలము ఉసిరిక తిప్పతీగె దశమూలములు వీటిని 100 పలముల చొప్పున వేర్వేరుగా రసమునుతీసి అందొకఆఢకనూత్రమును కరక్కాయలను చూర్ణముచేసివైచి పక్వముచేసి ఉడికి గట్టిపడునప్పుడు 12 పలముల బెల్లమును కలపవలయును. రెండవదినము...