चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 518

వేపాకులు పటోలపత్రములు మధుకము లోధ్ర కాచు తిలలు వీటిని కషాయముఁబెట్టి చల్లార్చి నేత్రములపైని చల్లినచో నన్నివిధములగు నేత్రరోగములును నశించును.

సేచనాదులు.

శ్లో. క్షుణ్ణపున్నాగ పత్రేణ పరిభావితవారిణా, శ్యామాక్వాథే 2ంబునా వాథ సేచనం కుసుమాపహం. 77.

దహ్యాండత్వక్కిలాశంఖ కాచచందన గైరికైః, తుల్యై రంజనయోగోఽయం పుష్పార్మాదివిలేఖనః. 78.

శిరీషబీజమరిచిపిప్పలీసైంధవై రపి, శుక్రే ప్రఘర్షణం కార్య మథవా సైంధవేన చ. 79.

బహుశః పలాశకుసుమస్వరసైః పరిభావితా జయత్యచిరాత్, నక్తాహ్వబీజవర్తిః కుసుమచయం దృక్సు చిరజ మపి. 80.

సైంధవత్రిఫలా కృష్ణా కటుకా శంఖనాభయః, సతామ్రరజసో వర్తిః పిష్ట్యా శుక్రవినాశినీ. 81.

చందనం సైంధవం పథ్యా పలాశతరుశోణితం, క్రమవృద్ధ మిదం చూర్ణం శుక్రార్మాదివిలేఖనం. 28. [82]

పున్నాగపు ఆకులను తెచ్చి నీటిలో కలిపి రసముతీసి గాని పిప్పళ్ళకషాయముతోగాని కన్నులకు సేచన చేసిన కంటిపూవులు నశించును. గోరింటచెక్క, శిలాజిత్తు శంఖము కాంస్యము చందనము గైరికము వీటిని సమభాగములను అంజనముఁజేసి నేత్రములపూవులకు వేసిన నశించును. దిరిసెనవితులు మిరియములు పిప్పళ్లు సైంధవలవణము వీటితోగాని కేవలము సైంధవలవణముతోగాని శుక్రముచు ఘర్షణచేసిన తొలగును. మోదుగపూవులరసముతో కంటిని అనేకమారులు పరిభావనచేసిన శుక్రములునశించును. నెమలియడుగువిత్తులను వర్తిచేసి కంటిలొనుంచిన పువ్వులు నశించును. సైంధవలవణము త్రిఫలములు పిప్పళ్ళు కటుకరోహిణి శంఖపుష్పము రాగిపొడి వీటినినూరి వర్తిచేసి కన్నులలో వేసికొనిన పూవులు నశించును. చందనము సైంధవలవణము కరక్కాయలు వీటిని ఏకోత్తరములు హెచ్చుగా గ్రహించి చూర్ణము చేసి కన్నులలో వేసికొనిన శుక్రములు అర్మరోగములు నశించును.

దంతవర్తిః.

శ్లో. దంతై రహస్తివరాహోష్ట్రా గవాశ్వాబ్జఖరోద్భవైః, స శంఖమౌక్తికాంభోధिफైనే రరిచపాదికైః. 83.

క్షతశుక్ర మపి వ్యాధిం దంతవర్తి ర్నివర్తయేత్, శంఖస్యభాగా శ్చత్వార స్తతోఽర్ధేన మనశ్శిలా. 84.

మనఃశిలార్ధం మరిచం మరిచార్ధేన సైంధవం, ఏతచ్చూర్ణాంజనం శ్రేష్ఠం శుక్రయో స్తిమిరేషు చ. 85.

పిచ్ఛటే మధునా యోజ్య మర్బుదే మస్తునా తథా, తాప్యం మధుకసారోహీబీజం చా

65