चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

516 चक्रदत्त—५९. नेत्ररोगाधिकारमु.

... कुडवं पचेत्, यष्टीप्रपौण्डरीकस्य कल्केन ... 101.
छागल्याः पूरणं चुक्रश्रुतिपाकात्ययाजकाः ।
भृशं शङ्खशूलं च दाहरागांश्च नाशयेत् ॥ 102.

कुण्डेति तलनूनूरि कल्कमु चेसि तक्किन शरीरमुनु कषायमु ... नाल्गु पलमुल नेतिनि पक्वमु चेसि सेविञ्चिन अजकलु नशिञ्चुनु. ... नाल्गु पलमुल नेतिनि पक्वमु चेसि मधुकमु कल्कमु ... 4 ... मेकपालनु पक्वमुचेसिन्दु सिद्धमु चेसिन घृतमुनु सेविञ्चिन नेत्रसम्बन्धमैन दाहादुलु नशिञ्चुनु.

---

त्रिफलादिसेवनम्

श्लो.
त्रिफलाघृतं मधुयवाः पादाभ्यङ्गः शतावरी ।
गोधूमाः चक्षुष्याः संक्षेपाद्वर्गः कथितो भिषग्वरैः ॥ 103.

हृत्वा तदा वा त्रिफलासु चूर्णितां मधुप्रगाढां तिमिरेऽनिलात्मजे ।
समीरजे तैलयुतां कफात्मके मधुप्रगाढां विदधीत युक्तितः ॥ 104.

कल्कः क्वाथोऽथवा चूर्णं त्रिफलायाः प्रयोजितम् ।
मधुना हविषा वापि समस्ततिमिरांतकृत् ॥ 105.

यश्चूर्णमपथ्यवर्जी सायं समश्नाति हविर्मधुभ्याम् ।
स मुच्यते नेत्रगतैर्विकारैः भृत्यैर्वृथा क्षीणधनो मनुष्यः ॥ 106.

नित्यं तनावरक्वाथं शीलयेत्तिमरापहम् (तिमिरामयान्) ।
जाता रोगा विनश्यन्ति न भवन्ति कदाचन ॥
त्रिफलायाः कषायेण प्रातर्गण्डूषधारणात् ॥ 107.

जलगण्डूषैः प्रातर्व्यपहृशोऽम्भोभिः प्रपूर्य मुखरन्ध्रम् ।
निर्दय मुक्ष्णती क्षपयति तिमिराणि न सद्यः ॥ 108.

भुक्त्वा पाणितलं घृष्ट्वा चक्षुषोर्यत्प्रदीयते ।
अचिरेणैव तदपि तिमिराणि व्यपोहति ॥ 109.

टीका:
त्रिफलमुलु नेयि तेने यवलु पादाभ्यञ्जनमु पिल्लिपीचर पैसलु ईवर्गमु नेत्रमुलकु सुखकरमनि चेप्पबडिनदि. लेनिचो समस्तनेत्ररोगमुलन्दुनु त्रिफलाचूर्णमुनु तेनेतो सेविञ्चिन पित्तोत्पन्नतिमिररोगमुलकुवले चिकित्स चेसिननुमञ्चि. वातजमुलगुवानिकि तैलमुलों कलिपियुनु कफोत्पन्नमुलकु तिमिरमुलनुगूढ नेयितो कलिपि सेविम्पवलयुनु. त्रिफलमुल कल्ककषायमुलनु गानि चूर्णमुनु गानि तेनेतो लेक नेतितो भक्षिञ्चिन समस्ततिमिररोगमुलुनु नशिञ्चुनु. अपथ्यमु...