चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

528 చక్రదత్త—౫౯. నేత్రరోగాధికారము.

భృంగరాజతైలము.

శ్లో. భృంగరాజరసప్రస్థే యష్టీమధుపలేనచ, తైలస్య కుడవః పక్వం సద్యో దృష్టిం ప్రసాదయేత్ . 195. న స్యా ద్వలీపలితఘ్నం మాసం నైత న్న సంశయః, గవాం శకృ త్క్వాథవిపక్వ ముత్తమం హన్యాత్ తైలం తిమిరేషు నస్తతః, ఘృతం హితం కేవల మేన పైత్తికే ష్వైణుతైలం పవనాసృగుత్థయోః. 196.

16 పలముల గంటకలగరాకురసములో నొక పలము మధుకకల్కమును 4 పలముల తైలమును పక్వము చేయవలయును. ఈ తైలమును నస్యము నిచ్చిన దృష్టి స్వచ్ఛమగును. ఒక నెల సేవించిన వలీపలితరోగములు నశించును. ఆవుపేడ రసములో... మును పక్వముచేసి యుపయోగించిన తిమిరరోగములు నశించును. కేవలపైత్తిక తిమిరరోగములకును ఈ చికిత్సనే చేయవలయును.

---

నృపవల్లభ తైలము.

శ్లో. జీవనకర్షభకౌ మేధా ద్రాక్షాంశుమతీ నిదిగ్ధికా బృహతీ, మధుకం బలా విడంగం మంజిష్ఠా శర్కరా తథా రాస్నా. 197. త్వచం శ్వదంష్ట్రా ప్రపౌండరీకం పునర్నవాలవణం, పిప్పల్యః సర్వేషాం భాగై రర్ధాంశికైః పిష్టైః. 198. తైలం యది వా సర్పి ర్దత్వా క్షీరం చతుర్గుణం పక్వా, తిమిరం పటలం కాచం నక్తాంధ్యం చాహ్లాదం రాత్రాంధ్యం చ. 199. శ్వేతం చ లింగనాశం నాశయతి పరం న సీతి వ్యంగం; ముఖనాసార్ధాఢ్యతాం పలితం చాకాలజం హాని 200. కాసం శ్వాసం శోషం హిక్కా స్తంభం తథోర్ధ్వగం నేత్రే, ముఖజేర్త్యమురభేదం రోగం బాహుగ్రహం శిరః స్తంభం. 201. రోగా నధోర్ధ్వజత్రోః సర్వా నచిరేణ నాశయతి, నస్యార్థం కుడవం తైలం పక్తవ్యం నృపవల్లభే. 202. అష్టాంశైః శాణికైః కల్కై రస్య త్వాగ్రాది తైలవత్.

ఘృతము జీవక ఋషభకములను గంధద్రవ్యములు మేద ద్రాక్ష శాలిపర్ణి మధుకము ముత్తవపులగము వాయువిడంగములు మంజిష్ఠ చక్కెర రాస్నా సీతాంకు... ములు పల్లేరు గలిజేరు లవణము వీటిని కాలుపల ||చొ|| నూరి నేతిని గాని నూనెను గాని అందు కాచి ఈ తైలముకంటె నాలుగురెట్లు పాలను కలిపి పక్వము చేసి సేవించినచో తిమిరములు పటలములు మున్నగునవి నశించును. ముఖరోగములు అర్ధాంగవాయువు