౫౯. శిరోరోగాధికారము.

---

❧ వాతశిరోరోగమునకు చికిత్స. ❧

శ్లో. వాతీకే శిరసో రోగే స్నేహస్వేదా న్సనావనాన్, పానాన్నముపహారాం శ్చ కుర్యా ద్వాతామయాపహాన్. ౧.

కుష్ఠ మేరండతైలం చ లేపా త్కాంజికపేషితం, శిరోర్తిం నాశయ త్యాశు పుష్పం వా ముచుకుందజం. ౨.

పంచమూలీకృతం క్షీరం నస్యే దద్యా చ్ఛిరోగదే, ఆశిరోవ్యాయతం చర్మ కృత్వా ౭ష్టాంగుల ముచ్ఛ్రితం. ౩.

తే నావేష్ట్య శిరో ౭ధస్తా న్మాషకల్కేన లేపయేత్, నిశ్చల స్యోపవిష్టస్య తైలై రుష్ణైః ప్రపూరయేత్. ౪.

ధారయే దారుజః శాంతే ర్యామం యామార్ధ మేవ వా, శిరోబస్తి ర్జయ త్యేష శిరోరోగం మరుద్భవం. ౫.

హను మన్యాక్షికర్ణార్తి మర్దితం మూర్ధకంపనం, తైలే నాపూర్య మూర్ధానం పంచమాత్రాశతాని చ. ౬.

తిష్ఠేచ్ఛేషస్వపి తే ౭ష్టాదశ వాతే శిరోగదే, ఏక ఏవ విధిః కార్యః తథా కర్ణాక్షిపూరణే. ౭.

---

వాతీక శిరోరోగమునకు స్నేహస్వేదములు పావనములును హితముఁ బోఁగొట్టునన్నపానములను చేయవలయును. కోష్ఠు ఆముదమును గంజితోనూరి లేపనచేసి శిరఃపీడలుతొలగును. లేనిచో ముచికుందవృక్షపుపూలను లేపన చేయవలయును. పంచమూలములలో పాలను కషాయముగాగాచి నస్యము నిచ్చిన శిరోరోగములు నశించును. తలచే నలుప్రక్కలను రాగలచర్మముతో కట్టి క్రిందివైపున మినుముల కల్కమును లేపనచేసి రోగినిస్వస్థునిగా కూర్చుండఁబెట్టి ఆచర్మముపైని వెచ్చనినూనెనుపోయవలయును. రోగికి బాధ యుపశమిల్లువఱకును జాముగాని రెండుజాములుగాని ఉంచిన సమస్తశిరోరోగములు నశించును. తలత్రిప్పుడు మున్నగునవి పోవుటకు ఈరీతిగనె తైలముతోతలను పూరింపవలయును. ఇయ్యదివినూరు మాత్రల తైలము కఫోత్పన్నములును, పిత్తోత్పన్నములును ఎన్మిది వందలవాతపు శిరోరోగములను పోగొట్టును. దీనినే కర్ణములకునక్షేత్రములకును చేయవలయును.