चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 533

కర్దమవర్త్మే చ శ్యావం చ యచ్చ పటుతంత్య్రహం బద్ధవర్త్మ, క్లిష్టం చ పోథకియుతం త్ర్యహం వర్త్మ యచ్చ కుంభికినీ చ సహ శర్కరయా వలే ఖ్యాః. 239. శ్లేష్మోపనాహనగణం చనిసం చ భేద్యో, గ్రంథిశ్చ యః క్రిమికృతోఽంజనామికా చ. 240.

మైలుతుత్తము 1 పలము తెల్లమిరియములు 20 పలములు వీటిని 40 పలముల గంజిలో కలిపి తామ్రపాత్రలో ఘర్షణచేసి అంజనముగా వేసికొనిన బహుకాలము నుండియుండిన పిల్లనేత్ర రోగము నశించును. లేక ఈయౌషధులతో సేకము చేసినను ఉపదేహము వాపు మున్నగునవి నశించును. పలకె దులయందు రక్తస్రావమును చేయింపవలయును. ప్రవృద్ధములగు అంతర్ముఖరోగములను బుద్ధిమంతుఁడగు వైద్యుఁడు చిమటలాంటికత్తిరతో వెడలింపవలయును. దురదగల గ్రంథులు మున్నగువానియందు లేఖనకర్మమున్నగు చికిత్సలఁ జేయవలయును.

--౯ వర్త్మములకు ఘృతాదిశ్చ్యోతనము. ౯--

శ్లో. ఘృతసైంధవచూర్ణేన కఫానాహః పునఃపునః, విలిఖేన్మండలాగ్రేణ పచ్ఛయే ద్వా సమంతతః. 241. పటోలామలకక్వాథై రాశ్చ్యోతనవిధి ర్హితః, ఫణిజ్జకరసో నస్య రసైః పోథకినాశనః 242. అనాహపిడకాం స్విన్నాం తిర్యగ్గృత్వా గ్నినా దహేత్, అర్శ స్తథా వర్త్మనామ్నా శుష్కార్శోఽచ్ఛేద మేవ చ. 243. మండలాగ్రేణతీక్ష్ణేన మూలే ఛిన్ద్వా చ్ఛిషక్ శనైః, సిందూరపిప్పలీకుష్ఠహరిద్రా త్రిఫలారసైః. 244. సురామండేన వర్తి స్స్యాత్ శ్లేష్మాభిష్యందనాశనీ, పోథకీవర్త్మోపరోధ క్రిమిగ్రంథకృతాంశ్చే. 245.

కఫానాహ రోగమును ఘృతసైంధవచూర్ణముచేత పోగొట్టవలయును. పటోలము ఉసిరిక వీటికషాయముతోగాని ఫణిజ్జకరసముతోగాని పోథిగ్రంథులను పోగొట్టవలయును. అనాహపిడికలను చెమ్మట మున్నగువానివలన పోగొట్టవలయును. నేత్రపుఅర్భుదము వర్త్మార్శము శుష్కార్శము ఈరోగములను మొదల శస్త్రముచేసి పిదప సైంధవలవణము మున్నగు నౌషధులను త్రిఫలములరసములో తడిపిమదిరామండములో వర్తిచేసి ధరించిన అభిష్యందాదిరోగములు నశించును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు నేత్రరోగాధికారప్రకరణము ముగిసెను.