चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 35

సమానభాగములను తీసికొని నీటితో నూరి కొద్దిగా వెచ్చజేసి చెవిగూబదగ్గఱ మాటి మాటికి పట్టువేయుచుండవలయును. ఇంతటితో సన్నిపాతజ్వరములకు చేయవలసిన చికిత్సలు ముగిసినవి.

---

జీర్ణజ్వరచికిత్స; నిదిగ్ధికా క్వాథము.

శ్లో. నిదిగ్ధికా నాగరకామృతానాం క్వాథం పిబేన్నిశ్రితపిప్పలీకమ్,
జీర్ణజ్వరారోచక కాసశూల శ్వాసాగ్నిమాన్ద్యాదిత పీనసేషు. 199.
హన్త్యూర్ధ్వగామయం ప్రాయః సాయం తేనోపయుజ్యతే,
పిప్పలీచూర్ణసంయుక్తః క్వాథ శ్ఛిన్నరుహోద్భవః. 200.
జీర్ణజ్వరకఫధ్వంసీ పంచమూలీకృతోఽథవా,
కాసాజీర్ణారుచిశ్వాస హృత్పాండుక్రిమిరోగనుత్. 201.
జీర్ణజ్వరేఽగ్నిసాదేచ శస్యతే గుడపిప్పలీ,
కళిఙ్గకాః పటోలస్య పత్రం కటుకరోహిణీ. 202.
పటోలం శారివా ముస్తం పాఠా కటుకరోహిణీ,
నింబ పటోలం త్రిఫలా మృద్వీకా ముస్తవత్సకా. 203.
కిరాతతిక్త మమృతా చందనం విశ్వభేషజమ్,
గుడూచ్యామలకం ముస్త మర్ధశ్లోకసమాపనాః. 204.
కషాయా శ్శమయన్త్యాశు పంచ పంచవిధాఞ్ జ్వరాన్,
సంతతం సతతాన్యేద్యు స్తృతీయకచతుర్థకాన్. 205.
గుడ ప్రగాఢాం త్రిఫలాం పిబేద్వా విషమార్దితః,
దీర్ఘపత్రిక కర్ణాఖ్యం నేత్రం ఖదిరసంయుతమ్. 206.
తాంబూలై స్తద్దినే భుక్తం ప్రాత ర్విషమనాశనమ్,
గుడూచీ ముస్త ధాత్రీణాం కషాయం వా సమాక్షికం. 207.

వాకుడువేళ్ళు, శొంఠి, తిప్పతీగె వీనినికషాయములో పిప్పళ్లచూర్ణముకలిపి త్రాగిన పురాణజ్వరము, అరోచకము, దగ్గు, శూల, శ్వాసము, అగ్నిమాంద్యము, పీడ, పీనసరోగము మొదలగునవి నశించిపోవును. మరియును తఱుచుగా నీకషాయము ఊర్ధ్వవాయువులపై వ్యాపించినరోగమును పోగొట్టును. కావున దీనిని సాయంకాలమునందు పుచ్చుకొనుచుండవలయును.

తిప్పతీగెకషాయమునందు పిప్పళ్లపొడిని కలిపిగాని, లేక పంచమూలములతో చేసినకషాయమున పిప్పళ్లచూర్ణమును కలిపిగాని సేవించినయెడల జీర్ణ జ్వరములను, కఫమును మొదలంట నశింపంజేయఁగలదు. మరియును దగ్గు, అజీర్ణము, అన్నమునం దరుచి, శ్వాసము, తెల్లబారట (పాండురోగము), కృమిరోగము (అనఁగా నలిపురుగులు) ఈ మొదలగువానిని గూడను తప్పక నశింపఁజేయఁగలుగును. జీర్ణజ్వరము అనఁగా పురాణ