चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 582, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें562 चक्रदत्त—६३. बालरोगाधिकारमु.
बालानां मुल्बमुद्धृतं, व्योमशिवोग्रागजनीकल्कं वा पीतं मधु पयसा। ३। उल्बं निःशेषं कुरुते पटुतां बालस्य चाप्युदितं, मृत्पिण्डेनाग्नितप्तेन क्षीरसिक्तेन सोष्मणा। ४। स्वेदश्च मर्दितं नाभिं शोधस्तेन प्रशाम्यति, नाभिपाके निशा लोध्र प्रियंगुमधुकैः शृतं। ५। तैलमभ्यञ्जने शस्तमेभिश्चाप्यवचूर्णनं।
कोष्टु वस करक्कायलु ब्राह्मी कमलनु वीटिनि तेनेतोनु चेतितोनु कलिपि लेहमुनु चेसि पिल्ललकीयवलयुनु। इय्यदि बलमुनु आयुष्यमुनु कांतिनि कलिगिंचुनु। स्त्रीलकु पालुलेनिचो मेकपालुगानि आवुपालुगानि मात्स्य प्रश्य... वले गुणमिच्चुनु। तर्काधमुनु (हिं = बडवेरि) गुटिकनुचेसि कालि कडुतल मुनंदु मुंचि त्रागिन बालकुलकु उल्बमु नशिंचुनु। शोंठि मिरियमुलु पिप्पळ्ळु करक्कायलु वस पसुपु वीटिकल्कमुनु पालतो त्रागंपवलयुनु। उल्बमुलु नशिंचुनु। बालकुलु मिक्किलियुनु चतुरु लगुदुरु। अग्नितो तप्तमुचेसिन मृत्पिंड पालतो चल्लार्चि आयाविरिनि बड्डुनकु पट्टिंचिनचो वापुलु नशिंचुनु।
मयूरशिखाधारणादुलु.
श्लो. सोमग्रहणे विधिवत् केकिशिखामूलमुद्धृतं बद्धं, जघनेऽथ कंधरायां क्षपयत्यहिंडिकां नियतं। ६। सर्षपपुष्पं मरिचं पिष्टं गोरोचनासहितं, पीतं तद्वत्सकुलत्थ कृशो दग्धपिष्टकप्राशः। ७। जम्बूकानासावायसजिह्वानाभ्यर्चगाहासम्भूता, कांस्यं रसोऽथगरलं प्रावृड्भेकस्य वामजंघास्थि। ८। इत्येकशोऽथमिलितं विधृतं ग्रीवादिकटिदेशे, अहिंदिकार्तशमनमभ्यंगो नातिपथ्यविधिः। ९। अनामिके घुर्धुरिका जर्कृतिरीरोचना, नवनीतं च संमिश्र्य खादेत्तद्रोगनाशनं। १०। लाक्षाशिरस्तालुनि सप्तदलार्कस्नुहीभवं क्षीरं, दत्त्वा रजसि चूर्णिते दत्ते नस्ये दनामिको रोगः। ११। लेहायेच्छुना भस्म नवनीतेन लेपितं, स्फुटकपत्रजरसोद्वर्तनं च हि तद्धितम्। १२।
चन्द्रग्रहणमन्दु यथाविधिगा नेमलिपिंचमुनु पेल्लगिंचि जघनमु नंदुगानि मेडलो गानि कट्टिनचो अहिंडिकररोगमुलु नशिंचुनु। मयूराकुल・ सरसपुष्पमुलु मिरियमुलु गोरोचनमु वीटिनि नूरी अन्नमुतो तिनिननु अहिंडि...