चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 636, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितमु. ६१७
नूपौदकं मांसं गुडं दधि पयस्तिलान्, कुक्षौ शोधप्रमेही च स्नेहनेन प्रयोजयेत्. ३३.
स्नेहैर्गृध्रास्यं तान् सिद्धैः स्नेहयेदविकारिभिः, पिप्पलीभिर्हरीतक्या सिद्धैस्त्रिफलया सह. ३४.
स्नेहामग्रे प्रयुञ्जीत ततः स्वेदमनन्तरं, स्नेहस्वेदोपपन्नस्य संशोधन मथान्तरम्. ३५.
मृदुकोष्ठमु गलवाडु स्वच्छमुनु सेविञ्चुटचेत मूडुरात्रुललो स्निग्धुण्डगुनु. क्रूरकोष्ठुఁ डेडुरात्रुललो नगुनु. स्निग्धमुलु द्रवमुलु उष्णमुलु रसमु वीटिनि सेविञ्चुचु स्वेदमुनु पट्टवलयुनु. स्निग्धुण्डै मूडुरोजुलैन पिम्मट विरेचनमुनकु इप्पिम्पवलयुनु, ओकटि रेंडुदिनमुलु कफकारकमुलगु वानि తో కఫము / तो कफमु नुल्लेखिञ्चिनपिम्मट वातानुलोमक दीप्ताग्नि असंहतमलमु नगुनु. स्निग्धुनिकि स्नेहोद्वेगमुनु रूक्षमुनंदु तद्विपरीतमुनु हितकरमुलु. चामलु कोऱ्ऱलु तक्रमु पिण्डिसत्तुवु वीटिनि बालवृद्धामुलकुनु स्नेहपरिहारासहिष्णुवुलकुनु ईयोगमुलनु प्रयोङ्गिम्पवलसिनदि.
इत्लु चक्रदत्तयंदु स्नेहाधिकारप्रकरणमु मुगिसेनु.
९. स्वेदाधिकारमु.
स्वेदाधिकारुलुनु तदुपायमुलुनु.
श्लो.
वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते,
स्निग्धो रूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्च त्युपकल्पितः. १.
व्याधौ शीते शरीरे च महास्स्वेदो महाबले,
दुर्बले दुर्बलस्स्वेदो मध्यमे मध्यमो मतः. २.
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रये,
रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च. ३.
वृषणौ हृदयं दृष्टिं स्वेदयेन्मृदु वा न वा,
मध्यमं वंक्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः. ४.
न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्,
स्तम्भनीयक्षतक्षीणविषमद्यविकारिणः. ५.
तिमिरोदरविसर्पकुष्ठशोफाढ्यरोगिणः,
पीतदुग्धदधिस्नेहमधून कृतविरेच...
78