चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

618 చక్రదత్త—౬౯. స్వేదాధికారము.

నాన్. 6. భ్రష్టదగ్ధ గుదమ్లాని క్రోధశోకభయార్దితాన్, క్షుత్తృష్ణా కామలాపాండుమేహినః పిత్తపీడితాన్. 7. గర్భిణీం పుష్పితాం సూతాం మృదు ర్వాత్యయికే గదే, స్వేదో హిత స్త్వనాగ్నేయో వాతే మేదఃకఫావృతే. 8. నివాతగృహ మాయాసో గురుప్రావరణం భయం, ఉపనాహహవక్రోధ భూరిపాన క్షుధాతపాః. 9. స్వేదయంత్యదహైతాని నర మగ్నిగుణాదృతే, శీతశూలవ్యుపరమే స్తంభగౌరవనిగ్రహే. 10. సంజాతే మార్దవే స్వేదే స్వేదనా ద్వీరతి ర్మతా.

వాతశ్లేష్మ మునందుగాని వాతమునందుగాని కఫమునందుగాని స్వేదము హితము. వ్యాధియందును శీతలశరీరమునకును విస్తారము స్వేదము హితకరము. దుర్బలునకు కొలదిగాను మధ్యమునికి మధ్యమముగాను స్వేదమును పట్టింపవలయును. ఆమాశయగతవాతమునఁదును పక్వాశయగతకఫమునందును రూక్షపూర్వకమగు స్వేదమును స్నేహపూర్వకమగు స్వేదమును పట్టుట మంచిది. వృషణములు హృదయము కన్నులు స్వేచ్ఛగా స్వేదమును పట్టవలయును. అండసంధులను స్వేదితములఁ జేయవలయును. అతిసారమందు రూక్షదుర్బలము మూర్ఛకలవారికి చెమ్మటనుపట్టింపరాదు. స్తంభనీయక్షతక్షీణులు విషమద్యవికారులును తిమిరము ఉదరరోగము విసర్పికుష్ఠు వాపుకలవారును పాలుపెరుగుతైలము తేనెను త్రాగినవారలును విరేచనమునకు తీసికొనినవారును ఆకలి దప్పి కామెల పాండువు మేహముకలవారును పిత్తరోగముకలవారును గర్భిణి రజస్వలప్రసూతయైన స్త్రీలును స్వేదమును పట్టుకొనుట హితము. గాలిలేనియిల్లు ఆయాసము బరువగు ఆచ్ఛాదనము భయము ఉపనాహము యుద్ధము కోపము విస్తారపుత్రాగుడు ఆకలి యెండ ఈపదియును అగ్ని మున్నగు లేకయే చెమటను కలిగించును.

అతిస్వేదమున కుపశమనపురీతులు.

శ్లో. స్ఫోటోత్పత్తిః పిత్తరక్త ప్రకోపో మదో మూర్ఛా భ్రమదాహౌ క్లమశ్చ, అతిస్వేదే సంధిపీడా తృష్ణా చ క్రియాః శీతాస్తత్ర కుర్యాద్విధిజ్ఞః. 11. సర్వా న్స్వేదా న్నివాతే తు జీర్ణాన్ స్నేహావచారయేత్. 12. యేషాం నస్యం విధాతవ్యం వస్తిశ్చాపి హి దేహినాం, శోధనీయం సు యే కేచి త్పూర్వం స్వేద్యా స్తు తే మతాః. 13. పశ్చా త్స్వేద్యా హృతే శల్యే మూఢగర్భానుపద్రవాః, సమ్య