चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 90, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें70 चक्रदत्त—३. अतिसाराधिकारमु.
बेरं च लाक्षाकटुकरोहिणी, षडङ्गी रेभिर्घृतं सिद्धं पेयं मण्डावचारितम्. 91. अतीसारं जयेच्छीघ्रं त्रिदोषमपि दारुणम्.
ता. तुलापरिमाणमु गल औषधुलयन्दु द्रोणपरिमाणमु नीटिनि चेर्पवलयुनु. द्रोणपरिमाणमुगल नीटियन्दु एकतुलामात्त्रमुडौषधुलनु चेर्पवलयुनु.
कोडिसेपाल, देवदारुपट्ट, मागिनपसपुचेक्क... पिप्पळ्लु, शोंठि, लक्क, कटुकरोहिणी ईऔषधुलचेतनु सिद्धमुचेयबडिन नेतिनि मज्जिगतोकूड़ा त्रागवलयुनु. इय्यदि त्रिदोषमुलवलन नुत्पत्तियै पुट्टि अत्यंतमु भयङ्करमुलयिनट्टि अतिसारमुलगूड शीघ्रमुगा नशिंपఁजेयुनु. दीनिने षडङ्गघृतमनि चेप्पेदरु.
❖ क्षीरद्रुमादिघृतमु ❖
శ్లో. क्षीरद्रुमाभीरुरसे विपक्वं तज्जैश्च कल्कैः पयसा च,
सर्पिः, सितोत्पलाढ्यं मधुपादयुक्तं रक्तातिसारं शमयत्युदीर्णम्. 92.
जीर्णेऽमृतोपमं क्षीरम ती सारे विशेषतः,
छागं तु भेषजैस्सिद्धं देयं वा वारिसाधितम्. 93.
बालं बिल्वं गुडं तैलं पिप्पलीविश्वभेषजम्,
लिह्याद्वाते प्रतिहते सशूले सप्रवाहिके. 94.
पयसा पिप्पलीकल्कः पीतोवा मरिचोद्भवः,
त्र्यहात्प्रवाहिकां हन्ति चिरकालानुबन्धिनीम्. 95.
कल्कस्स्याद् द्वौ पल बिल्वानां तिलकल्कश्च तत्समः,
दध्नस्साराम्लस्नेहाढ्यः खण्डो हन्यात्प्रवाहिकाम्. 96.
बिल्वोषशं गुडं लोध्रं तैलं लिह्यात्प्रवाहणे.
दध्ना ससारेण समक्षिकेण भुञ्जीत निश्चारकपीडितस्तु,
सुतप्तकुप्यकृतिकेनवापि क्षीरेण शीतेन मधुप्लुतेन. 97.
दीप्ताग्नीरिष्पुरीषो यः सार्यते फेनिलं शकृत्. 98.
न सिजेत्क्वाणितं शुण्ठी दधितैलपयोघृतम्,
शोधं शूलं ज्वरं तृष्णां श्वासं कासमरोचकम्. 99.
छर्दिं मूर्च्छां च हिक्कां च दृष्ट्वाऽतीसारिणं त्यजेत्,
बहुमेही नरो यस्तु भिन्नविट्को न जीवति. 100.
स्नानाभ्यङ्गावगाहंश्च गुरुस्निग्धातिभोजनम्,
व्यायाममग्निसन्तापमतिसारी विवर्जयेत्. 101.