चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 69

వియు నగువానిని భయంకరము లగునవి యగు అతిసారములను ప్రవాహిక గ్రహణిరోగము మున్నగువానిని పోఁగొట్టును.

---

❖ కుటజాష్టక యోగములు. ❖

శ్లో. తులామథార్ద్రాం గిరిమల్లికాయాః సంక్షుద్య పక్త్వా రస
మాదదీత, తస్మిన్ సుపూతే ఫలసమ్మితాని శ్లక్ష్ణాని పిష్ట్వా సహ శాల్మ
లేన. 86. పాఠాం సమంగాతివిషాం సమస్తాం బిల్వం చ పుష్పాణి చ
ధాతకీనాం, ప్రక్షిష్య భూయో విపచేత్తు తావ ద్దర్వీ ప్రలేప స్స్వర
సస్తు యావత్. 87. పీత స్త్వసౌ కాలవిదా జవేన మండేన వా౭జాప
యసా౬థవాపి, నిహన్తి సర్వం త్వతిసార ముగ్రం కృష్ణం సితం లో
హితపీతకం వా. 88. దోషం గ్రహణ్యా వివిధంచ రక్తం శూలం
తథార్శాంసి సశోణితాని, అసృగ్ధరం చైవ మసాధ్యరూపంనిహన్త్య
వశ్యం కుటజాష్టకోయం. 89.

పచ్చికొడిసెపట్టు తులాప్రమాణము తెచ్చి ద్రోణమునీళ్ల వైచినాల్చి చక్కఁగా నూరి వండి రసమును తీయనలయును. ఆపిమ్మట వడయంబోసి బూరుగచక్కను నూరి పల పరిమాణముగల అగరుశొంఠి, ముత్తవపులగము, అతివస, తుంగముస్తెలు, మారేడువేఱు, ఆరెపువ్వులును వీనినన్నిటిని చూర్ణమును చేసి పైనిచెప్పిన రసములో వేసి వండవలయును. గరిటెకు అంటుకొని తీగవారుచు స్వరస మెప్పుడగునో అప్పుడు పక్వమైనదిగా తెలిసికొనవలయును. అంతట దించి తీసికొనవలయును.

పిమ్మట కాలమును గుర్తెఱింగినవాడై మంచినీళ్లు త్రాగునప్పుడుగాని, మజ్జిగను త్రాగునప్పుడుగాని, లేక మేకపాలతోఁ జేర్చిగాని త్రాగవలయును. ఇయ్యది భయంకరములగు నతిసారములను, లేక నలుపు, తెలుపు, ఎఱుపు, పసపు మొదలగు రంగులుగల అతిసారములను, గ్రహణులను, మఱియును అనేకవిధము లగు రక్తదోషములను, పోటుగల యర్శోరోగములను సాధ్యముకానివని వదలిపెట్టిన ప్రదరములను ఈకుటజాష్టకము సమూలముగా నశింపఁజేసివైచును.

---

❖ షడంగఘృతము. ❖

శ్లో. తులాద్రవ్యే జలద్రోణో ద్రోణే ద్రవ్యతులా మతా,
వత్సకస్య చ బీజాని దార్వ్యాశ్చ త్వచ ఉత్తమాః. 90. పిప్పలీశృంగ