चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

68 చక్రదత్త—3. అతిసారాధికారము.

చుట్టి బియ్యపుకడుగుతో తడిపి .తోకగాగట్టి పైకి పూతను పూసి ఆముద్దను నిప్పులలో పెట్టి యుడికించి తరువాత రసమును పిండి దానియందు తేనెను కలిపి అతిసారరోగము కలవాని కౌషధముగా నీయవలయును. ఈయోగము కృష్ణాశ్రేయమహాముని కొమారునిమతముచేత పూజితమై యున్నయది. అన్ని తెఱంగులగు నతిసారములను నశింపచేయుటలో నిదియే యుత్తమమై కూడ నున్నయది. స్వరసమును మఱిగించి పుటపాకముచేసిన రసమునః పలమంత తీసికొనవలయును. పైని అన్ని ప్రక్కలను ఎఱ్ఱబారినయప్పుడు పుటపాకము పక్వమైనది యనితెలిసికొనవలయును.

— కుటజలేహము. —

శ్లో. త్వక్పిండం దీర్ఘవృంతస్య కాశ్మరీపత్రవేష్టితమ్, మృదావలిప్తం సుకృతం మంగారే శ్వావలేహయేత్. 81. స్విన్న ముద్ధృత్య నిష్పీడ్య రస మాదాయ యత్నతః, శీతీకృతం మధుయుతం పాయయే దుదరామయే. 82. శతం కుటజమూలస్య క్షుణ్ణం తోయార్మణే పచేత్, క్వాథే పాదావశేషే౨స్మిన్ లేహం పూతే పునః పచేత్. 83. సావర్చలయవక్షారవిడసైంధవపిప్పలీ, ధాతకీంద్రయవా జాజీ చూర్ణం దత్వా పలద్వయమ్. 84. లిహ్యా ద్బదరమాత్రం తచ్ఛీతం క్షౌద్రేణ సంయుతం, పక్వాపక్వ మతీసారం నానావరణం సవేదనం. 85. దుర్వారం గ్రహణీరోగం జయేచ్చైవ ప్రవాహికాం.

దుండిగపుచెక్క ననూరి ముద్దగాచేసి గుమ్మడిఆకుతోచుట్టి పెట్టి పైనమట్టిని పొదివి నిప్పులలో (కుమ్ములొ) నుడుక బెట్టవలయును. చక్కగా మగ్గిన తరువాత బయలునకు తీసి రసమునుతీసి చక్కగా చల్లారినతరువాత దానిలో తేనెను వైచి కొని అతిసారరోగము కలిగినప్పుడు సేవింపవలయును. కొడిశెపట్టను నూరుపలములు తెచ్చి నూరి ఒకద్రోణపరిమాణముగల నీటిలొ నుంచి పక్వము చేయవలయును. మొదలపోసిన నీటిలొ నాల్గవపాలు మిగిలియున్నప్పుడు వడియకట్టి మరల వండవలయును.

తరువాత యవక్షారము, బిడాలలవణము, సైంధవలవణము, పిప్పళ్లు, ఆరెచెక్క, కొడిసెపాలవిత్తులు, తెల్లజీలకఱ్ఱ వీటిని చూర్ణముచేసి రెండుపలములంతకలిపి చక్కగా చల్లారినతరువాత తేనెనుకలిపి రేగుపండంతమాత్రలను చేసికొని తినవలయును. ఇయ్యదియే కుటజాదిలేహ మనఁబడును. ఈకుటజాదిలేహము పక్వములగు నతిసారములను, చక్కగాఁ బక్వముకానివానిని, అనేకములగు రంగులతో గూడినవానిని, శూలరోగముగలిగిన