चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

79 ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము.

చిత్రకఘృతము.

శ్లో. చిత్రకక్వాథకల్కా భ్యాం గ్రహణీఘ్నం శృతం హవిః,
గుల్మ శోథోదరప్లీహ శూలార్శోఘ్నం ప్రదీపనం. 42

చిత్రమూలకషాయము, కల్కము వీటితో చేయఁబడిన నేయి గ్రహణిని పోఁగొట్టును. మఱియును గుల్మమును, ఉదరరోగమును, ప్లీహను, శూలను, అతిసారమును పోఁగొట్టును.

---

బిల్వాదిఘృతము.

శ్లో. బిల్వాగ్ని చవ్యార్ద్రకశృంగ బేర క్వాథేన కల్కేన చ సిద్ధ మాజ్యం, సచ్ఛాగదుగ్ధే గ్రహణీగదోత్థే శోథాగ్నిమాన్ద్యా రుచిను ద్వృషం. 43.

మారేడుపిందెలు, చిత్రమూలము, చవ్యము, శొంఠి వీటిని కషాయము గాగాని కల్కముగాగాని చేసి మేకపాలతో సిద్ధము చేయఁబడిన నేతిలో చేర్చి పుచ్చుకొనిన యెడల గ్రహణివలనఁ బుట్టినశోథ, మందాగ్ని, అరుచి మున్నగువానిని పోఁగొట్టును.

---

చాంగేరీఘృతము.

శ్లో. నాగరం పిప్పలీమూలం చిత్రకో హస్తిపిప్పలీ, శ్వదంష్ట్రా పిప్పలీ ధాన్యం బిల్వం పాఠా యవానికా. 44.
చాంగేరీ స్వరసే సర్పిః కల్కై రేతై ర్విపాచితం, చతుర్గుణే చ దధ్నా చ తద్ఘృతం కఫవాతనుత్. 45.
అర్శాంసి గ్రహణీదోషం మూత్రకృచ్ఛ్రం ప్రవాహికాం, గుదభ్రంశా ర్తిమానాహం ఘృత మేత ద్వ్యపోహతి. 46.

చాంగేరీఘృతమును చెప్పుచున్నాఁడు:—శొంఠి, మోడి, చిత్రమూలము, చెవ్యము, పల్లేరు, పిప్పళ్ళు, ధనియములు, మారేడుపిందెలు, అగరుశొంఠి, ఓమము వీటియొక్క కల్కమును నాగ కేసరముల స్వరసమున నాలుగురెట్ల పెరుగుతో కలిపి నేతిని వండవలయును. ఇట్టులు సిద్ధముచేయఁబడిన నేయి కఫమును వాతమునుపోఁగొట్టును. మఱియును అతిసారము, గ్రహణి, మూత్రకృచ్ఛ్రము, ప్రవాహిక, గూదదిగుట, అనాహము మున్నగువానినిగూడ దూరముగాఁ బోఁగొట్టును.

---

మరీచాదిఘృతము.

శ్లో. మరీచం పిప్పలీమూలం నాగరం పిప్పలీం తథా, భల్లాతకం యవానీ చ విడంగం హస్తిపిప్పలీ. 47.
హింగుసౌవర్చలం చైవ విడసైంధవదార్వ్యథ, సాముద్రం సయవక్షారం చిత్రకో వచయా