चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

78 చక్రదత్త—౪. గ్రహణ్యధికారము.

ములుదంతి నాలుగుపలములు, సైంధవలవణము, సౌవర్చలవణము, బిడాలవణము అనులవణత్రయము వీటిని ఒక్కొక్కపలములు, తెల్లములక నాల్గుపలములు, జిల్లేడువేఱు యెనిమిదిపలములు, చిత్రమూలము రెండుపలములును తెచ్చి వీటినికాల్చి వార్తాకురసమునందు కలిపి మాత్రలను చేయవలయును. ఈమాత్రలను భోజనమైన తరువాత తినుచున్నయెడల శీఘ్రముగా నాహారమును జీర్ణింపచేయును. దగ్గు, శ్వాస, అర్శోరోగము మున్నగు రోగములను పోఁగొట్టి హితము కలుగచేయును. విషూచిక, పీనస, గుండెలటుపోలనుగూడ పోఁగొట్టును.

ౙ అష్టపలఘృతాదులు. ౙ

శ్లో. త్ర్యూషణాత్రిఫలాకల్కై ర్బిల్వమాత్రై ర్గుడాత్పలే, సర్పి
ష్టోష్టపలం పక్త్వా మాత్రాం మందానలః పిబేత్. 38. మసూరస్య
కషాయేణ బిల్వగర్భం పచే ద్ధృతం, హంతి కుష్ఠ్యామయాన్ సర్వాన్
గ్రహణీపాండుకామలాః. 39. కేవలం ప్రీహిప్రాణ్యాంగక్వాథో ధృష్ట
స్తు దోషలః.

అష్టపలఘృతముఁ జెప్పుచున్నాఁడు:— శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, కరక్కాయలు, తాడి, ఉసిరిక వీటిని ఒక్కపలముచేర్చి కల్కముచేసి దానియందు ఒక పలము మారేడుపిందెలు ఎనిమిదిపలముల నేతిలో పచనముచేసి తగుమైనరీతిలో మాత్రలనుకట్టి పుచ్చుకొనిన అగ్నిమాంద్యము నశించును. ఇయ్యది అష్టపలఘృతమనఁబడును. ఇది అన్నివిధములగు కుష్ఠిరోగములను, గ్రహణులను, పాండురోగములను, కామెరలను నశింపఁజేయును.

ౙ శుంఠీఘృతము. ౙ

శ్లో. విశ్వౌషధస్య గర్భేణ దశమూలజలే శృతం. 40
ఘృతం నిహన్యా చ్ఛ్వయథుం గ్రహణీసామతామయం,
ఘృతం నాగరకల్కేన సిద్ధం వాతానులోమనం. 41
గ్రహణీపాండురోగఘ్నం ప్లీహకాసజ్వరాపహం.

శుంఠీఘృతమును చెప్పుచున్నాఁడు:— శొంతి కల్కము, దశమూలములకషాయమున పక్వముచేసి త్రాగినయెడల శోఫ, గ్రహణి, ఆమదోషము మొదలగువానిని శీఘ్రముగా పోఁగొట్టును. శొంతికల్కమున సిద్ధముచేయఁబడిన నేయి వాతమును వించుటయందు అనుకూలమును చేయును. మఱియును గ్రహణిని పాండురోగమును పోఁగొట్టును. ఉబ్బసము, దగ్గు, జ్వరము మున్నగువానినిగూడ పోఁగొట్టును.