चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 77

కృతః, చూర్ణోఽతిసారగ్రహణీక్షయగుల్మగళామయాన్. 32. కాసం శ్వాసారుచిం హిక్కాం కపిత్థాష్టమిదం జయేత్ .

కపిత్థాష్టక చూర్ణమును చెప్పుచున్నాడు: — ఓమము, మోడి, చతుర్జాతకములు (అనఁగా దాల్చనపట్ట), యాలకులు, జాపత్రి, నాగకేసరములు, శొంతి, మిరియములు, చిత్రమూలము, కురువేరు, జీలకఱ్ఱ, ధనియములు, సౌవర్చలవణము వీనిని అన్నిటిని సమానభాగములుగా తీసికొనవలయును. చింతపండు, ఆరెపువ్వు, పిప్పళ్లు, మారేడువేరు, దానిమ్మవిత్తులు, తుమికిచెక్క వీటిని మూడురెట్లేక్కువగా తీసికొనవలయును. చక్కెర ఆరురెట్లు వెలగ ఎనిమిదిరెట్లుగా తీసికొనవలయును. ఈరీతిగా తీసికొని వీనినన్నిటిని చూర్ణముచేసి పుచ్చుకొనినయెడల నతిసారము, గ్రహణీరోగము, క్షయ, గుల్మవ్యాధి, గళరోగము, దగ్గు, శ్వాసము, నోరుఅసహ్యముగానుండుట, వెక్కిళ్లు ఈ మొదలగువానిని నశింపఁజేయును. ఇదియే కపిత్థాష్టకచూర్ణము.

---

దాడిమాష్టక చూర్ణము.

శ్లో. కర్షోన్మితా తు గోక్షీరీ చాతుర్జాతం ద్వికార్షికమ్. 33
యవానీధాన్యకాజాజీ గ్రంథివ్యోషం పలాంశుకమ్,
పలాని దాడిమాదష్టౌ సితాయా శ్చైకతః కృతః. 34
గుణైః కపిత్థాష్టకవ చ్చూర్ణోయం దాడిమాష్టకః.

తాత్పర్యము: తవాక్షీరి ఒకకర్షము, దాల్చనపట్ట, జాపత్రి, ఏలకులు, నాగకేసరములు మొదలగునవి అన్నియును రెండురెండు కర్షములు, ఓమము, ధనియములు, జీలకఱ్ఱ, మోడి, శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు ఇవియన్నియును ఒకొక్కపలములును, దానిమ్మవిత్తులు, చక్కెర ఇరువదిఎనిమిదిపలములును కలిపి చూర్ణమును చేయవలయును. దీనిని దాడిమాష్టక మని చెప్పెదరు. ఇయ్యుదియును కపిత్థాష్టక చూర్ణమువలెనే గుణముల నిచ్చును.

---

వార్తాకుఘుటికలు.

శ్లో. చతుఃపలం సుధాకాండా త్రిపలం లవణత్రయం. 35.
వార్తాకుకుడవశ్చార్కా దష్టౌ ద్వే చిత్రకా త్పలే, దగ్ధ్వా వార్తాకురసే
గుడికా భోజనోత్తరాః. 36.
భుక్తం భుక్తం పచం త్యాశు కాసశ్వాసార్శసాం హితాః,
విషూచికా ప్రతిశ్యాయ హృద్రోగఘ్నా శ్చ తా హితాః. 37.