चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

76 చక్రదత్త—౪. గ్రహణ్యధికారము.

వాతసంబంధములగు గ్రహణులయందు పుచ్చుకొనవలెను. నల్లజీడివిత్తనములు, శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, కరక్కాయలు, తాడికాయలు, ఉశిరికకాయలు, సౌవర్చలవణము, బిడాలవణము, సైంధవలవణాదులను నీయెనిమిదింటిని రెండుపలముల ప్రమాణముగా తీసికొని ఈరీతిగా ఎండిన ఆవుపేడ ముద్దలను కాల్పవలయును. తరువాత యవక్షారము నిందులొ కలిపికొని నేతితో రంగరించి పుచ్చుకొనవలయును. లేకపోయిన ఆహారముతోకూడతినవలయును. ఇయ్యది హృదయరోగము (గుండెలునొప్పి) పాండువు (తెల్లబారిపోవుట) గ్రహణీదోషము, గుల్మము, ఉదావర్తము, శూలము మున్నగువాని పోగొట్టగలదు.

ఇట్లు అన్నివిధములగు దోషములవలనఁ బుట్టెడి గ్రహణీదోషములకును సామాన్యవిధి చెప్పఁబడినది. మిరియములు ౧ కర్షముచొ॥ శొంతె ౨ కర్షములుచొ॥ కొడిసెపట్ట ౪ కర్షములుచొ॥ వీటిని తీసికొని చూర్ణము చేయవలయును. ఆచూర్ణమునందు బెల్లమును కలిపి మథితము (చిలికినమజ్జిగ) తోచేర్చి త్రాగినయెడల నన్నివిధములగు గ్రహణీదోషములును మొదలంట నాశనమును పొందఁగలవు.

❧ పాఠాదిచూర్ణము. ❧

శ్లో. పాఠాబిల్వానలవ్యోషజంబూదాడిమధాతకీ, కటుకాతివిషా ముస్తదార్వీభూనింబవత్సకైః. 28.
సర్వై రేతై స్సమం చూర్ణం కాంజం తండులాంబునా, సక్షౌద్రం చ పిబే చ్ఛర్దిజ్వరాతిసారశూలవాన్. 29.
తృడ్దాహ గ్రహణీదోషా రోచకానలసాదజిత్,

అగరుశొంతి, మారేడువేరు, చిత్రమూలము, శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, నేరేడుపలుకులు, దాడిమవిత్తులు, ఆనెపువ్వులు, కటుకరోహిణి, అతివస, తుంగముస్తలు, మ్రానిపసపు, నేలవేము, కొడిసెవిత్తులు వీటినన్నిటిని సమానభాగములను తీసికొని వీటి అన్నిటితో సమానముగా కొడిసెపట్టుచతీసికొని చూర్ణముచేసి తేనెను కలిపి బియ్యపుకడుగుతోకూడఁ ద్రాగవలయును. ఇయ్యది ఛర్ది, జ్వరము, అతిసారము, పోటు, దప్పి, గొంతెండిపోవుట, గ్రహణీదోషము, అసహ్యము (అనఁగా నరోచకము) అగ్నిమాంద్యము వీనిని జయింపఁగలదు.

❧ కపిత్థాష్టకచూర్ణము. ❧

శ్లో. యవానీ పిప్పలీమూల చతుర్జాతక నాగరైః. 30.
మరీచాగ్ని జలా జాజీ ధాన్యాసౌవర్చలై స్సమైః, వృక్షామధాతకీ కృత్స్నా బిల్వ దాడిమ తిందుకైః. 31.
త్రిగుణై ర్మధునాసితైః కపిత్థాష్టగుణైః