दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

८ वा. ] पंचमहाभूतस्वरूप. १९७ श्रोतीं ॥ ९ ॥ नाना धातु सुवर्णादिक । नाना रत्ने जीं अनेक । नाना काष्ठ वृक्षादिक । मिळोन पृथ्वी ॥ १० ॥ आतां असो हें बहुवस । जडांश आणि कठिणांश । सकळ पृथ्वी हा विश्वास । मानिला पाहिजे ॥ ११ ॥ बोलिलें पृथ्वीचें रूप । आतां सांगिजेल आप । श्रोतीं ओळखावें रूप । सावध होऊनी ॥ १२ ॥ वापी कूप सरोवर । नाना सरितांचें जें नीर । मेघ आणि सप्त सागर । मिळोन आप ॥ १३ ॥ श्लोकार्ध ॥ क्षारक्षीरसुरासर्पि- र्दधि चेक्षुजलं तथा ॥ क्षारसमुद्र दिसताहे । सकळ जन दृष्टीस पाहे । जेथें लवण होत आहे । तोचि क्षारसिंधु ॥ १४ ॥ एक दुधाचा सागर । त्या नांव क्षीरसागर । देवें दीधला निरंतर । उपमन्यूसी १ ॥ १५ ॥ एक समुद्र मद्याचा । एक जाणा घृताचा । एक निखळ दह्याचा । समुद्र असे ॥ १६ ॥ एक उं- साच्या रसाचा । एक तो शुद्ध जळाचा । ऐसा सातां समुद्रांचा । वेढा पृ- थ्वीसी ॥ १७ ॥ एवं भूमंडळींचें जळ । नाना स्थळींचें जें सकळ । मिळोन अवघें केवळ । आप जाणावें ॥ १८ ॥ पृथ्विगर्भीं कितीक । पृथ्वीतळीं आ- वरणोदक । तिहीं लोकींचें उदक । मिळोन आप ॥ १९ ॥ नाना वल्ली बहु- वस । नाना तरुवरांचे रस । मध पारा अमृत विष । मिळोन आप ॥२०॥ नाना रस स्नेहादिकें २ । यांहि वेगळे अनेक । जळाऐसे आवश्यक । आप बोलिजे ॥ २१ ॥ सार्द्र ३ आणि शीतल । जळासारिखें पातळ । शुक्र ४ शो- णितें ५ मूत्र लाळ । आप बोलिजे ॥ २२ ॥ आप संकेतें जाणावें । पातळ ओलें ओळखावें । मृदु शीतल स्वभावें । आप बोलिजे ॥ २३ ॥ झाला आपाचा संकेत । पातळ मृदु गुळगुळीत । स्वेद ६ श्लेष्मा ७ अश्रु समस्त । आ- प जाणावें ॥ २४ ॥ तेज ऐका सावधपणें । चंद्र सूर्य तारांगणें । दिव्य देह सतेजपणें । तेज बोलिजे ॥ २५ ॥ वन्हि मेघीं विद्युल्लता । वन्हि सृष्टि- संहारिता । वन्हि सागरा जाळिता । वडवानळ ॥ २६ ॥ वन्हि शंकराचे नेत्रींचा । वन्हि काळाचे क्षुधेचा । वन्हि परिवे ८ भूगोळाचा । तेज बोलिजे ॥ २७ ॥ जें जें सतेज प्रकाशरूप । तें तें तेजाचें स्वरूप । शोषक उष्णादि आरोप ९ । तेज जाणावें ॥ २८ ॥ वायु जाणावा चंचल । चैतन्य चेतवी के-

---

१. एक ऋषिपुत्र, त्याला. २. तेल, तूप इत्यादि. ३. ओलसर. ४. रेत. ५. रक्त. ६. घाम. ७. कफ. ८. वेढा. ९. कल्पना.