दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

३७४ श्रीदासबोध. [ दशक यज्ञपुरुष पोटीं असती । तयांस अवदानें सकळ देती । लोक भांजेमध्यें असती । आत्मयाचे ॥ १७ ॥ सहज देव जपध्यानें । सहज बोलणें स्तुति स्तवनें । सहज घडे तें भगवानें । मान्य कीजे ॥ १८ ॥ सहज समजायाकारणें । नाना हठयोग करणें । परंतु एकाएक समजणें । घडत नाहीं ॥ १९ ॥ द्रव्य चुकतें दारिद्र येतें । तैंळीं लक्ष्मी वैरी वर्तते । प्राणी काय करील तें । ठाउकें नाहीं ॥ २० ॥ तळघरामध्यें उदंड द्रव्य । भिंतीमध्यें घातलें द्रव्य । स्तंभीं तुळवटीं द्रव्य । आपण मध्यें ॥ २१ ॥ लक्ष्मीमध्यें करंटा नांदे । त्याचें दरिद्र अधिक सांधे । नवल केलें परमानंदें । परम पुरुषें ॥ २२ ॥ एक पाहती एक खाती । ऐशी विवेकाची गती । प्रवृत्ति अथवा निवृत्ति । येणेंच न्यायें ॥ २३ ॥ अंतरीं वसतां नारायणें । लक्ष्मीस काय उणें । ज्याची लक्ष्मी तो आपण । बळकट धरावा ॥ २४ ॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे सप्तदशदशके अजपानिरूपणं नाम पंचमः समासः ॥ ५ ॥ ६. देहात्मा. श्रीगणेशाय नमः ॥ आत्मा देहामध्यें असतो । नाना सुखदुःखें भोगि- तो । शेवटीं शरीर सांडून जातो । एकाएकीं ॥ १ ॥ शरीरशक्ति तारुण्य- पर्णी । नाना सुखें भोगिती प्राणी । अशक्त होतां वृद्धपणीं । दुःखें भोगिती ॥ २ ॥ मरावें ना ऐसी आवडी । हात पाय खोडून प्राण सोडी । नाना दुःखें अवघडी । वृद्धपणीं ॥ ३ ॥ देहात्मयाचे संगतीं । कांहींएक सुख भो- गिती । चर्फडोंचर्फडून जाती । देहांतकाळीं ॥ ४ ॥ ऐसा आत्मा दुःख- दायक । एकाचे प्राण घेती एक । आणि शेवटीं निरर्थक । कांहींच नाहीं ॥ ५ ॥ ऐसा दों दिवसांचा भ्रम । त्यास म्हणती परब्रह्म । नाना दुःखाचा संभ्रमें । मानून घेतला ॥ ६ ॥ दुःखी होऊन चर्फडून गेले । तेथें काय समाधान झालें । कांहीं एक सुख भोगिलें । तों सर्वंच दुःख ॥ ७ ॥ जन्म- दारभ्य आठवावें । म्हणिजे अवघें पडेल ठावें । नाना दुःखें भोगावें । काय म्हणोन ॥ ८ ॥ ऐसी आत्म्याची संगती । नाना दुःखें प्राप्त होतीं । दै- न्यवाणे होऊन जाती । प्राणिमात्र ॥ ९ ॥ कांहीं आनंद कांहीं खेद । ज. १. आहुति. २. कष्ट. ३. खालीं, वर. ४. वाढतें. ५. प्रसंग. ६. जन्मापासून.