दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

३७६ श्रीदासबोध. [ दशक तें । आपद् आपदों¹ ॥ २९ ॥ अंतकाळीं दैन्य² दीन । सकळिकांस तत्समान । ऐसें चंचल अवलक्षण । दुःखकारी ॥ ३० ॥ भोगून अभोक्ता म्हणती । हें तों अवघीच फजिती । लोक उगेच बोलती । पाहिल्याविण ॥ ३१ ॥ अंतकाळ आहे कठिण । शरीर सोडीना प्राण । बराड्यासारिखें लक्षण । अंतकाळीं ॥ ३२ ॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे सप्तदशदशके देहा- त्मनिरूपणं नाम षष्ठः समासः ॥ ६ ॥ ७. जगज्जीवन. श्रीगणेशाय नमः ॥ मुळीं उदक निवळ असतें । नाना वल्लीमध्यें जातें । संगदोषें तैसें होतें । आम्लें³ तीक्ष्ण⁴ कडवट ॥ १ ॥ आत्मा आहमपणें असतो । देहासंगें विकारतो । साभिमानें भरीं भरतो । भलतीकडे ॥ २ ॥ बरी संगति सांपडली । जैसी उंसास गोडी आली । विषयवल्ली फोपावली । घातकी प्राणीं ॥ ३ ॥ अठरा भार वनस्पती । गुण सांगावे ते किती । नाना देहांचे संगती । आत्मयास होय ॥ ४ ॥ त्यामध्यें कोणी भले । ते संतसंगें निवाले । देहाभिमान सांडून गेले । विवेकबळें ॥ ५ ॥ उदकाचा नाशचि होतो । आत्मा विवेकें निघतो । ऐसा आहे प्रत्यय तो । विवेकें पाहावा ॥ ६ ॥ ज्यासी स्वहितचि करणें । त्यास किती म्हणोन सांगणें । हें ज्याचें त्याणें समजणें । सकळ कांहीं ॥ ७ ॥ आपला आपण करी कुडौवा⁵ । तो आपला मित्र जाणावा । आपला नाश करी तो समजावा । वैरी ऐसा ॥८॥ आपलें आपण अनहित करावें । त्यास आडवें कोणें रिघावें । एकांतीं जा- ऊन जीवें । मारी आपणासी ॥ ९ ॥ जो आपला आपण घातकी । तो आत्महत्यारा पातकी । या कारणें विवेकी । धन्य साधू ॥ १० ॥ पुण्यवंता सत्संगती । पापिष्ठास असत्सगंती । गति आणि अवगती । संगतियोंगें ॥ ११ ॥ उत्तम संगति धरावी । आपली आपण चिंता करावी । अंतरीं बरी विवरावी । बुद्धि जाणत्याची ॥ १२ ॥ इहलोक आणि परलोक । जाणता तो सुखदायक । नेणत्याकरितां अविवेक । प्राप्त होतो ॥ १३ ॥ जाणता देवाचा अंश । नेणता म्हणजे तो राक्षसांश । यामध्यें जें विशेषे । तें जाणो- १. डाळ होऊन. २. दीनवाणें. ३. आंबट. ४. तिखट. ५. रक्षण.