दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

४२२ | श्रीदासबोध. | [दशक

रून श्वापद पळे । वरकड यास काय कळे । नाना भोग तो निबेळे¹ । मनुष्यदे- हीं ॥ १६ ॥ नाना शब्द नाना स्पर्श । नाना रूप नाना रस । नाना गंध ते विशेष । नरदेह जाणे ॥ १७ ॥ अमूल्य रत्नें नाना वस्त्रें । नाना यानें² नाना शस्त्रें । नाना विद्या कळा शास्त्रें । नरदेह जाणे ॥ १८ ॥ पृथ्वी सत्तेनें व्यापली । स्थूलास्थूळीं आटोपली । नाना विद्या कळा केली । नाना धारणा ॥ १९ ॥ दृश्य अवघेंचि पाहावें । स्थानमान सांभाळावें । सारासार विचारावें । नर- देह जाहलिया ॥ २० ॥ इहलोक आणि परलोक । नाना प्रकारचा विवेक । विवेक आणि अविवेक । मनुष्य जाणे ॥ २१ ॥ नाना पिंडब्रह्मांडरचना । नाना मुळींची कल्पना । नाना प्रकारची धारणा । मनुष्य जाणे ॥ २२ ॥ अष्ट भोग³ नव रस । नाना प्रकारचा विलास । वाच्यांश लक्ष्यांश सारांश । म- नुष्य जाणे ॥ २३ ॥ मनुष्यें सकळांसि आकळिलें⁴ । त्या मनुष्यास देवें पाळिलें । ऐसें हें अवघें कळलें । नरदेहयोगें ॥ २४ ॥ नरदेह परम दुर्लभ । येणें घडे अ- लभ्य लाभ । दुर्लभ तें सुलभ । होत जातें ॥ २५ ॥ वरकड देह काबाड । नरदेह मोठें घबाड । परंतु पाहिजे जाड । विवेकरचना ॥ २६ ॥ येथें ज्यानें आळस केला । तो सर्वस्वें बुडाला । देव नाहीं ओळखिला । विवेकबळें ॥ २७ ॥ नर तोचि नारायण । जरी प्रत्ययें करी श्रवण । मननशील अंतःक- रण । सर्वकाळ ॥ २८ ॥ जेणें स्वयेंचि पोहावें । त्यासि कासेस नलगे लागावें । स्वतंत्रपणें शोधावें । सकळ कांहीं ॥ २९ ॥ सकळ शोधून राहिला । संदेह कैंचा तयाला । पुढें विचार कैसा झाला । त्याचा तोचि जाणे ॥ ३० ॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे विंशतिदशके चत्वारजिन्नसनिरूपणं नाम पंचमः समासः ॥ ५ ॥

---

६. आत्मगुण. श्रीगणेशाय नमः ॥ पाहों जातां भूमंडळ । ठायीं ठायीं असे जळ । कि- त्येक ते निर्मळ माळ । जळेंविण पृथ्वी ॥ १ ॥ तैसें दृश्य विस्तारलें । कांहीं एक जाणीवेनें शोभलें । जाणीवरहित उरलें । कितीएक दृश्य ॥ २ ॥ चारी

---

१. प्रकटतो. २. वाहनें. ३. अन्न, उदक, तांबूल, पुष्प, चंदन, वसन, शय्या आणि अलंकार हे आठ भोग. ४. आकलन केलें.