दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)
Dasbodh of Samarth Ramdas Swami with Commentary
समर्थ रामदास स्वामी द्वारा
पृष्ठ 82, कुल 467 में से
संदर्भ में पढ़ेंदेह वाढे जाण। यदर्थी संशय नाहीं ॥ २५॥ पोटीं नसतां मळ मूत्र चोक। तरी मरोन जाती सकळ लोक। झाला राव अथवा रंक। पोटीं विष्ठा चुकेना ॥ २६॥ निर्मळपणें काढूं जातां। तरी देह पडेल तत्वतां। एवं देहाची व्यवस्था। ऐसी असे ॥ २७॥ ऐसा हा घड असतां। यथा- भूत पाहूं जातां। मग ते दुर्दशा सांगतां। शंका बाधी ॥ २८॥ ऐसिया कारागृहें१ वस्ती। नवमास भोगिल्या बहु विपत्ती। नवहि द्वारें निरो- धिती। वायु कैंचा येथें ॥ २९॥ वोकानरकाचे रस झरपती। ते जठराग्नी- स्तव तापती। तेणें सर्वांहि उकडती। अस्थि मांस ॥३०॥ त्वचेविण गर्भ लोळे२ तंव मातेसि उठती डोहळे। कटु आम्ल तीक्ष्णें सर्वांग पोळे। तया बाळ- काचें ॥ ३१॥ बांधलें चर्माचें मोटालें३। तेथें विष्ठेचें पोटालें४। रसउपाय बंकेंनाळें। होत असे ॥ ३२॥ विष्ठा मूत्र वात पित्त। नाकीं तोंडीं नि- घती जंत। तेथें निर्बुजलें६ चित्त। अतिशयेंसीं ॥ ३३॥ ऐसिये कारागृहीं प्राणी। पडिला अत्यंत दाटणीं। कळवळोनि म्हणे चक्रपाणी। सोडवी येथूनि आतां ॥ ३४॥ देवा सोडविसी येथून। तरी मी स्वहित करीन। गर्भवास हा चुकवीन। पुन्हा न ये येथें ॥ ३५॥ ऐसी दुखवूनि प्रतिज्ञा केली। तंव जन्मवेळ पुढें आली। माता आक्रंदों लागली। प्रसूतीकाळीं ॥ ३६॥ नाकीं तोंडीं बैसलें मांस। मस्तकद्वारें सांडी श्वास। तेंही बुजलें निःशेष। जन्मकाळीं ॥ ३७॥ मस्तकद्वार तें बुजलें। तेणें चित्त निर्बुजिलें। प्राण तळमळूं लागले। चहूंकडे ॥ ३८॥ श्वासोच्छ्वास कोंडला। तेणें प्राणी जाजांविला। मार्ग दिसेनासा जाहला। कासावीस ॥ ३९॥ चित्त बहु निर्बुजिलें। तेणें आडभरीं भरलें। लोक म्हणती आडवें आलें। खांडोनि काढा ॥ ४०॥ मग तें खांडोनि काढिती। हस्त पाद छेदूनि घेती। हातीं सांपडलें तेंचि कापिती। मुख नासिक उदर ॥ ४१॥ ऐसे टंवके तोडले। बाळकें प्राण सोडिले। मातेनेंही सांडिलें। कळेवर१० ॥ ४२॥ मृत्यु पावला आपण। मातेचा घेतला प्राण। दुःख भोगिलें दारुण गर्भवासीं ॥ ४३॥
१. तुरुंगांत. २. गर्भवेष्टनांत, उदरांत. ३. मोटली. ४. सांठा. ५. मातेचे अन्नरस मुलास गर्भांत पोंचविणारें नाळ, त्यानें. ६. घाबरलें. ७. दडपणांत. ८. त्रासिला. ९. तुकडे. १०. शरीर.