भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 116, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 116

११८ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां ( १४ ) क्षणे च तस्मिन्मुमुचे तदङ्घ्रियुगलं रजतशृङ्खलया । सा चैनं चन्द्रलेखाच्छविः काचिदप्सरा भूत्वा प्रदक्षिणीकृत्य प्राञ्जलिव्र्यजि- ज्ञपत्—'देव, दीयतामनुग्रहार्द्रं चित्तम् । अहमस्मि सोमरश्मिसम्भवा सुरतमञ्जरी नाम सुरसुन्दरी । तस्या मे नभसि नलिनलुब्धमुग्धकलहंसा- नुबद्धवक्त्रायास्तन्निवारणलोभविच्छिन्नविगलिता हारयष्टिर्यदृच्छया जातु हैमवते मन्दोदके मग्नोन्मग्नस्य महर्षेर्मार्कण्डेयस्य मस्तके मणिकिरण- द्विगुणितपलितमपतत् । ( १४ ) मुमुचे मुक्तमभवत् । तदङ्घ्रियुगलं राजवाहनचरणद्वयम् । सा रजतशृङ्खला । एनं राजवाहनम् । चन्द्रलेखाया ज्योत्स्नायाः छविरिव छविर्यस्याः सा । काचित्-अनिर्वचनीया । व्यजिज्ञपत् निवेदितवती । दीयतामनुग्रहार्द्रं चित्तम् अनुग्रहेण कृपया आर्द्रं सिक्तं - चित्तमित्यस्य विशेषणम् । मयि प्रसन्नो भवेति भावः । सोमरश्मिसम्भवा-तदाख्यगन्धर्वकन्या । सुरसुन्दरी अप्सराः । नभसि आकाशे नलिने पद्मे लुब्ध आसक्तो मुग्धो मूढो यः कलहंसो राजहंसस्तेनानुबद्ध- मनुसृतं वक्त्रं मुखं यस्यास्तथाभूतायाः मन्मुखं नलिनं बुद्ध्वा कलहंसस्तदनुसरती त्यर्थः । मे इत्यस्य विशेषणम् । तन्निवारणेति-तस्य कलहंसस्य निवारणे यः क्षोभ- श्चाञ्चल्यं तेन विच्छिन्ना त्रुटिता अत एव विगलिता भ्रष्टा-हारयष्टिर्हारलता । यदृ- च्छया स्वेच्छया । जातु कदाचित् हैमवते मन्दोदके हिमालयसम्बन्धिनि स्वल्प- जले । मग्नोन्मग्नस्य स्नानं कुर्वतः । मणिकिरणैति-क्रियाविशेषणम् । मणिकिरणै- र्हारस्थरत्नमयूखैर्द्विगुणितं वर्द्धितं पलितं जराजनितशौक्ल्यं यत्र तद्यथा तथा । ( १४ ) उस समय राजवाहनके पैरोंमें पड़ी हुई चाँदीवाली वह जंजीर आप ही आप टूट गयी तथा वह जंजीर एक स्त्रीका रूप धरकर उस राजवाहनके सामने हाथ जोड़कर खड़ी हो गयी और कहने लगी- 'हे देव ! मेरे ऊपर कृपा कीजिये' मैं चन्द्रमासे प्रादुर्भूत किरणोंसे उत्पन्न सुरतमंजरी नामक अप्सरा हूँ। एक बार मैं अपनी इच्छासे आकाशमें घूम रही थी । उस समय एक कलहंस उड़ता हुआ आया और उसने मेरे मुखको कमल समझकर आच्छादित कर लिया । इस कारण मैं घबड़ा गयी । व्याकुलताके साथ उसे हटाते हुए अनजानमें मेरे गलेकी माला टूट गयी । उसी समय हिमवान् पर्वतके तालावमें श्रीमार्कण्डेय ऋषि डुबकियाँ लगा-लगाकर नहा रहे थे । मेरी वह माला जाकर उन के शुभ्र और लम्बी-लम्बी जटावाले मस्तकपर गिरीं ।