भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 120, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 120

१२२ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां ( १६ ) तस्मिन्नेव क्षणान्तरे 'हतो हतश्चण्डवर्मा सिंहवर्मदुहितुरम्बा- लिकायाः पाणिसर्शरागप्रसारिते बाहुदण्ड एव बलवदवलम्ब्य सरभस- माकृष्य केनापि दुष्करकर्मणा तस्करेण नखप्रहारेण राजमन्दिरोद्देशं च शवशतमयमापादयन्नचकितगतिरसौ विहरति' इति वाचः समभवन् । श्रुत्वा चैतत्तमेव मत्तहस्तिनमुदस्ताधोरणो राजपुत्रोऽधिरुह्य रंहसोत्तमेन राजभवनमभ्यवर्तत । ( २० ) स्तम्बेरमर्याावधूतपदातिदत्तवर्त्मा च प्रविश्य वेश्माभ्यन्तर- ( १९ ) पाणिस्र्शेति- पाणिस्र्शे करग्रहणे विवाहे इति यावत् , यो रागो- ऽनुरागस्तेन प्रसारिते विस्तारिते । बाहुदण्डे भुजदण्डे । वलवद् दृढम् । अवल- म्ब्य गृहीत्वा । सरभसं सवेगम् । तस्करेणेति हत इति क्रियायाः कर्त्तरि तृतीया । नखप्रहारेण छुरिकाघातेन । करणे तृतीया । राजमन्दिरोद्देशं नृपगृहप्रदेशम् । आपादयन् कुर्वन् । अचकितगतिः अन्नस्तगमनः । असौ तस्करः । इति वाचः एवम्भूताः गिरः । समभवन् उद्भूताः । तमेव चण्डवर्माधिष्ठितम् । उदस्तो दूरी- कृत आधोरणो हस्तिपको येन सः । राजपुत्र इत्यस्य विशेषणम् । रंहसा वेगेन । उत्तमेन अतिशयितेन । अभ्यवर्त्तत प्राचलत् । ( २० ) स्तम्बेरमेति - स्तम्बेरमस्य हस्तिनो रयेण वेगेन अवधूता दूरीकृता ये पदातयः पत्तयस्तैर्दत्तं वर्त्म मार्गो यस्यासौ । हस्तिपदपेषणभयात्पदातयो मार्गं परिहृत्य दूरंगता इति भावः । अदभ्रेति-अदभ्रो बहुलो योऽभ्रनिर्घोषो मेघगर्जितं ( १९ ) इसके कुछ ही क्षण पश्चात् यह कोलाहल मचा कि चण्डवर्मा मार डाला गया । जिस समय उसने सिंहवर्माकी पुत्री अम्वालिकाके पाणिग्रहणके लिए अपना प्रेमपूर्ण हाथ पसारा, उसी समय किसीने बलात् उसका हाथ पकड़कर उसे खींच लिया तथा यमपुरको भेज दिया । उस एकाकी किन्तु साहसी वीरपुंगवने अपने नखोंके प्रहारोंसे राजप्रासादके द्वारपर सैकड़ों राजपुरुषोंको मार डाला और उनके शवोंकी राशियाँ एकत्र कर दीं तथा अभी वह निर्भीक भावसे वहीं विचरण कर रहा है । यह शोर सुनते ही राजवाहनने उस मतवाले हाथी के महावतको हटा दिया तथा स्वयं हाथीको हाँकता प्रबल वेगसे राजमहलकी ओर चल पड़ा । ( २० ) वेगसे हाथीके जानेके कारण सभी लोग मार्गमें एक ओर होकर रास्ता छोड़ रहे थे अतः वह अतिशीघ्र राजद्वार पर जा पहुँचा । वहाँ पहुँचते ही उसने मेघके समान गम्भीर गर्जन किया और भवनके भीतर जाकर कहा-'वह कौन महापुरुष है जिसने मानवी शक्तिके परे इतना बड़ा काम क्षणमात्रमें कर दिया है । वह शीघ्र दर्शन दे और मेरे