दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

१६४ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां पत्तिः' इति । सोऽभ्यधत्त—'न शक्नोमि चैनामत्र पित्रोरनभ्यनुज्ञायोप- यम्य जीवितुम् । अतोऽस्यामेव यामिन्यां देशमिमं जिहासासि । को वा- हम् । यथा त्वमाज्ञापयसि' इति । अथ मयोक्तम्—'अस्त्येतत् । स्वदेशो देशान्तरमिति नेयं गणना विदग्धस्य पुरुषस्य । किन्तु बालेयमनल्पसौ- कुमार्या । कष्टाः प्रत्यवायभूयिष्ठाश्च कान्तारपथाः । शैथिल्यमिव किञ्चि- त्प्रज्ञासत्त्वयोरनर्थेनेदृशेन देशत्यागेन संभाव्यते । तत्सहानया सुखमि- हैव वस्तव्यम् । एहि । नयावैनां स्वमेवावासम्' इति । उपश्लिष्य-आलिङ्ग्य । अभाषिषि-उक्तवानस्मि । प्रतिपत्तिः-कर्त्तव्यबुद्धिः । अभ्यधत्त अकथयत् । एनां-कुबेरदत्तकन्यां । पित्रोः तन्माता पित्रोः । अनभ्यनु- ज्ञाय अननुमत्या । उपयम्य विवाह्य । जिहासासि त्यक्तुमिच्छामि । को वाहं एतत्करणे मम प्रभुत्वं नास्तीत्यर्थः । अस्त्येतत्-सत्यमेव त्वयोक्तम् । देशान्तरं परदेशः । गणना विचारः । विदग्धस्य चतुरस्य । विद्वान् सर्वत्र पूज्यत इति भावः । बाला कन्या । अनल्पसौकुमार्या-अतिकोमला । कष्टाः क्लेशजनकाः । प्रत्यवाय- भूयिष्ठाः-विघ्नबहुलाः । कान्तारपथाः । अरण्यमार्गाः । शैथिल्यमिवेति-अनर्थेन विपत्पूर्णेन ईदृशेन पूर्वोक्तप्रकारेण देशत्यागेन स्वदेशं त्यक्त्वाऽऽन्यत्रगमनेन प्रज्ञासत्त्वयोर्बुद्धिसामर्थ्ययोः किञ्चित् ईषत् शैथिल्यं ह्रास इव सम्भाव्यते विवि- च्यते । बुद्धिहीना दुर्बलाश्च देशत्यागिनो भवन्तीति भावः । तत् तस्मात् कार- णात् । अनया त्वद्भार्यया । सहैव अस्यामेव नगर्याम् । वस्तव्यं वसतिः कर्त्तव्या। नयाव-प्रापयाव आवामिति शेषः । आवासं गृहम् । क्या चाहते हो ? उसने कहा—'इसके माता-पिताकी अनुमति पाये बिना इसके साथ विवाह करके मैं जीवित नहीं रह सकता । अत एव इसी रातको यह देश त्यागकर मैं चल देना चाहता हूँ। अथवा मैं (अपने मनकी करने वाला) हूँ ही कौन ? आप जैसी आज्ञा दें, वैसा करूँ।' तब मैने कहा—'तुम्हारा कथन यथार्थ है। 'स्वदेश' और 'विदेश' में समझदार लोग कोई अन्तर नहीं मानते । किन्तु, यह युवती बड़ी ही सुकुमार है। वनके मार्ग बड़े दुखदायी और विविध विघ्न-बाधाओंसे भरे रहते हैं। तुम्हारे इस तरह देश त्याग देनेपर लोग बुद्धि और बलका शैथिल्य ही समझेंगे । इसलिए तुम इसके साथ सुखपूर्वक यहीं रहो । चलो, इसे अपने घर ले चलें। Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu