दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF द्वितीयोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । २०७

( ६६ ) असावप्यमीभिः 'त्वमेवोन्मत्ता यानुन्मत्तं इत्युन्मत्तं मुक्त- वती । कस्तमिदानीं बध्नाति' इति निन्दिता कदर्शिता रुदत्येव मामन्व- धावत् । गत्वा च रागमञ्जरीगृहं चिरविरहखेदविह्वलामिमां बहुविधं समाश्वास्य तं निशाशेषमनयम् । प्रत्यूषे पुनरुदारकेण च समगच्छे । ( ७० ) अथ भगवन्तं मरीचिं वेशकृच्छ्रादुत्थाय पुनः प्रतितप्रतपः प्रभावप्रत्यापन्नदिव्यचक्षुषमुपसंगम्य तेनास्म्येवंभूतत्वद्दर्शनमवगमितः । विशेषस्य । यथा वायसाः शौनेयं निग्रहीतुं न समर्थास्तथा एतेऽपि मां बन्धं न शक्नुवन्तीति भावः । इति इत्युक्तवा । अभ्यधावम् धावितवान् । ( ६९ ) असौ शृगालिका अमीभिः रक्षिपुरुषैः । अनुन्मत्त इति उन्मत्तो न भवतीति कृत्वा मुक्तवती त्यक्तवती । कदर्शित!-तिरस्कृता । मामपहारवर्मा- णम् । चिरेति-चिरविरहेण दीर्घविच्छेदेन यः खेदो दुःखं तेन विह्वलां व्याकु- लाम् । इमां रागमञ्जरीम् । निशाशेषं रात्रेरवशिष्टभागम् । अनयम् अयापयम् । उदारकेण-धनमित्रेण । समगच्छे संमिलितोऽभवम् । ( ७० ) भगवन्तम् ऐश्वर्यशालिनम् । मरीचिं तन्नामकमहर्षिम् । वेश- कृच्छ्रात् वेश्याव्यसनात् । उत्थाय निर्मुक्तो भूत्वेत्यर्थः । पुनरिति-पुनः प्रतितप्तं पुनः समाचरितं यत्तपस्तपस्या तस्य प्रभावेण माहात्म्येन प्रत्यापन्नं पुनः प्राप्तं दिव्यमार्षं चक्षुर्यैन तादृशम् । तेन मरीचिना । एवम्भूतमेवं प्रकारेण त्वद्दर्शनं तव राजवाहनस्यावलोकनम् । अवगमितः ज्ञापितः । अस्मि अहमिति शेषः । दिव्यदृष्ट्या विलोक्य मरीचिनैव एवमुक्तं यदेतादृशसमये एतादृशेन प्रकारेण भवद्दर्शनं मे भविष्यतीति भावः । सिंहघोषः कारागृहस्थो मम सुहृत् । कान्त- ( ६९ ) तत्पश्चात्-यह शृगालिका उन रक्षकपुरुषोंके द्वारा फटकारी गयी 'तुम्हीं पगली हो । क्योंकि, तुमने पागलोंको बन्धन रहित किया । अब यह अभी कैसे बंध सकता है ?' ऐसे वाक्योंसे डाँटी जानेपर शृगालिका रोती हुई मेरे पीछे दौड़ी । दौड़ करके मैं रागमञ्जरी को जो बहुत दिनोंके विरह के खेदसे विह्वल हो रही ( दुःखी हो रही ) थी उसे समाश्वा- सन दे करके उस रात्रिके अवशिष्ट भागको वहीं पर बिताया । फिर सबेरे उदारक ( धनमित्र ) के पास सम्मिलित हुआ । ( ७० ) इसके अनन्तर ऐश्वर्यवान् मरीचि नामक मुनिके समीप मैं गया । जो मरीचि मुनि वेश्याके व्यसनसे दुःखी हो करके, पुनः अपने तपके प्रभावसे दिव्य दृष्टित्वको प्राप्त कर चुके थे । उन्हीं मरीचि मुनिसे आपके ( राजवाहनके ) दर्शनका समाचार ज्ञात किया ।

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu